Muling nilay matapos ang lakad

MULING NILAY MATAPOS ANG LAKAD

naroon lang daw ako sa loob ng tula

na nakapiit sa saknong, sukat at tugma

ako ba'y laya na pag binasa ng madla

o sa kawalan pa rin ay nakatulala

ngunit naglakad kami mula kalunsuran

mula Maynila hanggang pusod ng Tacloban

at itinula ang mga nadaraanan

itinudla ang mga isyu't panawagan

nailarawan ba ang sangkaterbang luha

ng nangalunod at nakaligtas sa sigwa

dahil sa ngitngit ni Yolandang rumagasa

tula nga ba'y tulay tungo sa pag-unawa

ah, nakapanginginig ng mga kalamnan

ang samutsaring kwento't mga karanasan

masisingil pa ba ang bansang mayayaman

na sa nagbabagong klima'y may kagagawan

- gregoriovbituinjr.

Tacloban City, 11.09.2023

* Climate Walk 2023

Pahinga muna, aking talampakan

PAHINGA MUNA, AKING TALAMPAKAN

pahinga muna, aking talampakan

at narating na natin ang Tacloban

nagpaltos man sa lakad na sambuwan

ay nagpatuloy pa rin sa lakaran

tuwing gabi lang tayo nagpahinga

lakad muli pagdating ng umaga

na kasama ang ibang mga paa

sa Climate Walkers, salamat talaga

- gregoriovbituinjr.

Tacloban City, 11.07.2023

* Climate Walk 2023

Mahalaga'y naririto pa tayo

MAHALAGA'Y NARIRITO PA TAYO

mahalaga'y naririto pa tayo

patuloy ang lakad kahit malayo

tahakin man ay kilo-kilometro

ngunit isa man ay di sumusuko

nagkapaltos man yaring mga paa

nagkalintog man yaring talampakan

nagkalipak man, mayroong pag-asa

tayong natatanaw sa bawat hakbang

ilang araw pa't ating mararating

ang pusod ng Tacloban, nang matatag

ang tuhod, paa, diwa't puso natin

na naglalakad nang buong pagliyag

- gregoriovbituinjr.

kinatha ng umaga ng 11.05.2023

Calbiga, Samar

* Climate Walk 2023 

Tugon sa pagbigkas sa aking tula

TUGON SA PAGBIGKAS NG AKING TULA

maraming salamat, mga kaPAAtid

sa inyong pagbigkas ng tulang nalikha

upang sa marami'y ating ipabatid

isyung ito'y dapat pag-usapang sadya

huwag nang umabot sa one point five degrees

ang pag-iinit pa nitong ating mundo

kaya panawagan nating Climate Justice

nawa'y maunawa ng masa't gobyerno

mahaba-haba pa yaring lalandasin

maiaalay ko'y tapik sa balikat

ang binigkas ninyo'y tagos sa damdamin

tanging masasabi'y salamat, Salamat!

- gregoriovbituinjr.

11.02.2023

* ang pinagbatayang tula ay kinatha noong Oktubre 11, 2023 na may pamagat na "Pagninilay sa Climate Walk 2023"; binigkas isa-isa ng mga kaPAAtid sa Climate Walk ang bawat taludtod ng tula

* ang bidyo ng pagbigkas ng tula ay nasa pahina ng Greenpeace Southeast Asia, at makikita sa kawing na:https://fb.watch/omJl961Sel/

Pag sabay daw umaaraw at umuulan

PAG SABAY DAW UMAARAW AT UMUULAN

pag sabay daw umaaraw at umuulan

sabi nila'y may kinakasal na tikbalang

marahil ay ibang paniniwala iyan

ang totoo, climate change na'y nararanasan

halina't dinggin ang awit ng Rivermaya

"Umaaraw, Umuulan" ang kinakanta

"Ang buhay ay sadyang ganyan," sabi pa nila

datapwat di sadyang ganyan, may climate change na

patuloy na ang pagbabago ng panahon

nang magsunog na ng fossil fuel at karbon

paggamit nito'y dapat nang wakasan ngayon

na ating panawagan sa maraming nasyon

sabihin mang may tikbalang na kinakasal

aaraw, biglang uulan, di na natural

gawa ng tao ang climate change na umiral

na dapat lutasing isyung internasyunal

- gregoriovbituinjr.

10.17.2023

* Climate Justice Walk 2023

* sinulat ng madaling araw sa Gumaca, Quezon, 

* litratong kuha ng makatang gala bago magsimula ang lakad

Ang adhika ng Climate Walk

ANG ADHIKA NG CLIMATE WALK

bakit ba namin ginagawa ang Climate Walk

bakit ba raw di na lang idaan sa TikTok

aming aspirasyon ay di agad maarok

mula Maynila hanggang Tacloban ang rurok

sa isang dekada ng mga nangalugmok

sa bagyong Yolanda, kaya nagka-Climate Walk

nais naming makibahagi sa paglutas

ng krisis sa klima kaya ito'y nilandas

na kung sa ngayon, ang umaga'y nagniningas

saka biglang ambon, uulan ng malakas

ang timpla ng daigdig ay di na parehas

ang climate emergency na'y dapat malutas

dinadaanan nami'y mga bayan-bayan

at sa mga tao'y nakipagtalakayan

nang climate emergency ay mapag-usapan

mga dahilan ng krisis ay mapigilan

pagsunog ng fossil fuel at coal, wakasan

Climate Walk, aming misyon at paninindigan

- gregoriovbituinjr. 

10.16.2023

* Climate Justice Walk 2023

* sinulat ng madaling araw sa tinulugang kumbento ng mga pari sa Lopez, Quezon

Jollibee Lopez

JOLLIBEE LOPEZ

nadaanan lang ang patalastas na iyon

na kaagad naman naming ikinatuwa

habang kami'y naglalakad buong maghapon

ay napatigil doong tila natulala

may makakasalubong ba kaming artista?

kamag-anak marahil ni Jennifer Lopez

na sikat sa pag-awit at sa pelikula

sapagkat ang nakasulat: Jollibee Lopez

sa Lopez, Quezon ay dumaraan na kami

na naglalakad sa misyong Climate Justice Walk

ngalan ng baya'y apelyido ni Jollibee

bubungad sa bayan kung saan ka papasok

may Jollibee Sariaya, Jollibee Lucban,

Jollibee Gumaca, ngayon, Jollibee Lopez

salamat sa kanya, pagod nami'y naibsan

sa kilo-kilometrong lakad na mabilis

- gregoriovbituinjr.

10.15.2023

* Climate Justice Walk from Manila to Tacloban

Tuloy ang laban! Tuloy ang lakad!

TULOY ANG LABAN! TULOY ANG LAKAD!

"Tuloy ang laban! Tuloy ang lakad!"

ito sa kanila'y aking bungad

nang climate emergency'y ilahad

saanmang lugar tayo mapadpad

wala sa layo ng lalakarin

kahit kilo-kilometro man din

sa bawat araw ang lalandasin

mahalaga, tayo'y makarating

tagaktak man ang pawis sa noo

magkalintog man o magkakalyo

dama mang kumakalas ang buto

may pahinga naman sa totoo

ngunit lakad ay nagpapatuloy

dahon kaming di basta maluoy

sanga ring di kukuya-kuyakoy

kami'y sintatag ng punongkahoy

- gregoriovbituinjr.

10.14.2023

* kuha sa Lucena City ni A. Lozada

Pahinga muna

PAHINGA MUNA

ah, kailangan ding magpahinga

matapos ang mahabang lakaran

upang katawa'y makabawi pa

lalo na yaring puso't isipan

nagpapahinga ang pusa't tao

o sinupamang bihis at hubad

matulog at magpalakas tayo

upang muli'y handa sa paglakad

habang may diwatang dumadalaw

sa guwang ng ating panaginip

animo kandila'y sumasayaw

habang may pag-asang nasisilip

kilo-kilometro man ang layo

ay aabutin ang adhikain

kaharapin ma'y dusa't siphayo

asam na tagumpay ay kakamtin

mahalaga tayo'y nalulugod

sa ating layon at ginagawa

aba'y di laging sugod ng sugod

kalusuga'y alagaang sadya

- gregoriovbituinjr.

10.14.2023

* Climate Justice Walk 2023

* kuha sa Atimonan, Quezon

Sa tulay ng Patay na Tubig

SA TULAY NG PATAY NA TUBIG

sandali kaming nagpahinga

sa Tulay ng Patay na Tubig

ano kayang kwento ng sapa

o ilog ba'y kaibig-ibig

bakit Patay na Tubig iyon

at anong natatagong lihim

naroong magdadapithapon

maya'y kakagat na ang dilim

ah, kwento'y sasaliksikin ko

bakit ba patay na ang ilog

nang lihim nito'y maikwento

bago pa araw ay lumubog

palagay ko'y matatagalan

ang balak kong pananaliksik

ngayo'y walang mapagtanungan

ngunit hahanapin ang salik

- gregoriovbituinjr.

10.12.2023

* Climate Justice Walk 2023

* habang dumadaan sa San Pablo City sa Laguna patungong Pagbilao, Quezon

* Pasasalamat sa litratong ito na kuha ni Albert Lozada, na kasama rin sa Climate Justice Walk 2023

Pagninilay sa Climate Walk 2023

PAGNINILAY SA CLIMATE WALK

O, kaylamig ng amihan sa kinaroroonan

habang nagninilay dito't nagpapahinga naman

tila ba kami'y kawan ng ibon sa himpapawid

na mga bundok at karagatan ang tinatawid

magkakasama sa dakilang misyon na Climate Walk

na climate emergency ang isa sa aming tutok

na climate justice sa bayan ay itinataguyod

mapagod man, naglalakad kami ng buong lugod

pagsama sa Climate Walk ay malaking karangalan

kaunti man ang lumahok sa mahabang lakaran

mahalaga'y maipahayag ang aming layunin

na climate emergency ay harapin na't lutasin

ipabatid ano ang adaptation, mitigation

ano ang climate fund, bakit may climate reparation

paano maghanda ang mga bansang bulnerable

Climate Justice Walk, ang pangalan pa lang ay mensahe

- gregoriovbituinjr.

10.11.2023

* kinatha sa UP Los Baños

* Climate Walk 2023

My passion

MY PASSION

walking the talk is my passion

being healthy is my reason

climate justice is a mission

for the future of this nation

- gregoriovbituinjr.

10.08.2023

* picture with my wife at the Bonifacio Shrine near Manila City Hall before joining the Manila to Tacloban Climate Justice Walk 2023

Pahinga muna ako ng isang buwan

PAHINGA MUNA AKO NG ISANG BUWAN

magpapahinga muna ako ng isang buwan

kaya mawawala ako ng panahong iyan

pagkat tutungo sa malalayong lalawigan

nang nagbabagong klima'y dalumating mataman

palalakasin ang iwing katawang pisikal

pagpapahingahin ang kaisipan o mental

pangangalagaan ang loob o emosyonal

ang isang buwan ay sandali lang, di matagal

nais ko munang magnilay, buong puso't diwa

nangamatay sa unos sa puso'y masariwa

sa malayong pook ay magtirik ng kandila

maraming salamat po sa inyong pang-unawa

maglalakad-lakad pa rin habang nagninilay

at sasamahan ang mga kapwa manlalakbay

nagbabagong klima man ay nagbabagang tunay

ay babalik na panibagong lakas ang taglay

- gregoriovbituinjr.

10.07.2023

Nang mangatok ang mga pusa

NANG MANGATOK ANG MGA PUSA

nagkumpulan na naman ang mga alaga

kinatok ako't gutom na raw silang sadya

kaya binigyan ko ng tirang pritong isda

mabusog sila'y talagang ikatutuwa

- gregoriovbituinjr.

10.06.2023

* mapapanood ang bidyo sa kawing na: https://fb.watch/nvhwzljIyj/

Kaylamlam ng umaga

KAYLAMLAN NG UMAGA

mainit ang araw ngunit malamlam ang umaga

totoo ngang dinaranas ang nagbabagong klima

ngayon ay mainit, biglang uulan, malamig na

maya-maya, bagyo'y bigla na lang mananalasa

bakit ba ganito ang dinaranas ng daigdig

paghaginit ng hangin, kaylayo pa'y maririnig

kanina'y maalinsangan, ngayo'y nangangaligkig

sa nagbabagong klima'y paano tayo titindig?

isang dekadang nakalipas, Yolanda'y naganap

nangyaring Ondoy at Yolanda'y wala sa hinagap

ngunit ngayon, climate emergency na'y nalalasap

mga bulnerableng bansa'y talagang maghihirap

anong dapat naging gawin sa climate emergency?

sa nagbabagong klima'y di tayo makakakubli

mga Annex I countries ba ang tanging masisisi?

o paglutas dito, ang mga bansa'y makumbinsi

- gregoriovbituinjr.

10.06.2023

Paalala sa palikuran

PAALALA SA PALIKURAN

sa palikuran, may paalala

itapon ng tama ang basura

tissue, wipes, napkin, tira't iba pa

di sa kasilyas, nang di magbara

payak na paalala sa tao

huwag magtapon sa inidoro

ng basura o kung anu-ano

dahil pag nagbara, ay, perwisyo!

may tamang basurahan, may waste bin

bakit ba di iyon ang gamitin

tinatamad ka? gawa'y wastuhin

kalinisan ay pakaisipin

tapon dito o doon, burara

tila walang isip sa ginawa

kalinisa'y winalang-bahala

dapat gawaing ito'y itama

- gregoriovbituinjr.

10.05.2023

* kuha ng makatang gala sa Environmental Science Institute (ESI), Miriam College, QC

Ilitaw sina Jonila at Jhed!

ILITAW SINA JONILA AT JHED!

isa na namang balitang sadyang nakalulungkot

dalawang environmental activists ang dinukot

bakit nangyayari ang ganito? nakatatakot!

dahil ba tinutuwid nila ang mga baluktot?

nais ay makataong pagtrato sa kalikasan

na tutok ay isyung Manila Bay at karagatan

pati mga reklamasyong apektado ang bayan

subalit sila'y iwinala sa Orion, Bataan

nangyari'y huwag nating ipagsawalang-bahala

baka di iyan ang huli, o iyan ang simula?

krisis sa karapatang pantao na'y lumalala

ang pagwala sa kanila'y sadyang kasumpa-sumpa

kaybata pa nila, edad bente dos, bente uno

sadyang ginigipit na ang karapatang pantao

sinisigaw namin, sana'y mapakinggang totoo:

ilitaw sina Jonila Castro at Jhed Tamano!

- gregoriovbituinjr.

09.08.2023

* Para sa detalye, basahin ang mga kawing na:

https://web.facebook.com/photo/?fbid=320724156991942&set=a.275240728206952

at https://web.facebook.com/photo/?fbid=682765210554525&set=a.620597136771333

Dagat ng basura't baradong kanal

DAGAT NG BASURA'T BARADONG KANAL

sinong maysala sa baradong kanal?

bakit dagat ng basura'y nariyan?

nang bagyo'y manalasa, natigagal

di ba't tayo rin ang dahilan niyan?

nagbarahan ang sangkaterbang plastik

sa mga baradong kanal sumiksik

naglutangan sa dagat ang basura

na kagagawan natin, ninyo, nila

anong gagawin at maitutulong?

upang basurang iyan ay tanggalin

sa dagat ng basura ba'y susuong?

upang basura'y isa-isang kunin?

baha dahil sunod-sunod ang unos

problemang ito'y ating isaayos

anong sama't basura'y inaanod

sa dagat na itong nakalulunod

- gregoriovbituinjr.

09.05.2023

* litrato mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Setyembre 4,2023, pahina 2

20 Haiku hinggil sa typhoon Haikui

20 HAIKU HINGGIL SA TYPHOON HAIKUI

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nananalasa ngayon sa bansa ang bansang Hanna, na ang international name ay Haikui. Sa una kong basa sa Ulat Panahon sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, ito'y Haiku, isang anyo ng pagtulang Hapones, na may pantigang 5-7-5. Subalit nang muli kong tingnan, Haikui pala, hindi typhoon Haiku. Gayunpaman, naisipan kong kumatha ng ilang haiku hinggil sa typhoon Haikui.

Ilang pantig ba ang Haikui? Ang pronunciation o pagkabigkas sa bagyong Haikui, ayon sa http://paladinofstorms.net/cyclone/typhoon.html ay Haikui "high-kway". Ibig sabihin, dalawang pantig. Subalit maaari ring tatlong pantig dahil sa titik k.

Kaya pinakinggan ko ang bigkas sa isang balita sa bidyo na https://www.youtube.com/watch?v=ezu0aAxSYsA na may pamagat na Haikui expected to become another typhoon threat - August 29, 2023, binasa ang Haikui na haykuwi. Tatlong pantig.

Dahil may titik k, kaya ipinagpalagay ko nang tatlong pantig pati ang naunang saliksik na "high-kway. Narito ang ilang haiku na kinatha ko hinggil sa bagyong Haikui.

1

bagyong Haikui

ay kaylakas na bagyo

mag-ingat tayo

2

ang ibong gala

sa bagyo'y basang-basa

tila tulala

3

ingat sa ihi

ng daga pag nagbaha

lestospirosis

4

dyip ay tumirik

at pasahero'y siksik

sa baha't trapik

5

di pala haiku

kundi bagyong Haikui

ang pagkasabi

6

pinagmamasdan

ko ang bahang lansangan

kaligaligan?

7

ang bagyong Hanna

na Haikui rin pala

nananalasa

8

dumapong ibon

sa kawad ng kuryente

sa bagyo'y ginaw

9

mapapakain

sana ang mga anak

kahit may unos

10

pag nadisgrasya

ka sa manhole na bukas

sinong sisihin?

11

sa botang butas

pag nilusong sa baha

ay, alipunga

12

papasok pa rin

sa trabaho, baha man

nang makabale

13

hawakang husay

iyang payong mong taglay

baka matangay

14

kaygandang dilag

ang kasabay sa baha

puso'y pumitlag

15

pulos basura

sa kalye'y naglipana

anod ng baha

16

bubong na butas

aba'y tagas ng tagas

sinong gagawa

17

kayraming plastik

na nagbara sa kanal

walang magawa?

18

basa ng dyaryo

o makinig ng radyo

kapag may bagyo

19

tagas na tubig

ay ipunin sa timba

pang-inidoro

20

kapag may unos

mabuti't may PAGASA

makapaghanda

09.04.2023

Bakbak-tahong

BAKBAK-TAHONG

mas mabigat pa sa ningas-kugon
ang tinatawag na bakbak-tahong
trabaho ka ng trabaho ngunit
walang nangyayari, aba'y bakit?

gumagawa'y walang natatapos?
walang nayari, parang busabos?
ginagawa mong paulit-ulit
pala'y walang resulta, kaysakit!

kung may ugali kang bakbak-tahong
aba, ikaw ay di sumusulong
kumbaga sa barkong nakalutang
gawaing ito'y tiktik-kalawang

tiyaking ginawa'y may resulta
kung wala, panaho'y naaksaya
para kang tumatandang paurong
kung naging gawi mo'y bakbak-tahong

- gregoriovbituinjr.
09.02.2023

* bakbak-tahong - trabaho ng trabaho ngunit walang natatapos 

o nayayari, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p.109