Kumakain ng walang pansinan

KUMAKAIN NG WALANG PANSINAN

walang pansinan ang limang kuting

habang naroroong kumakain

kaysaya rin nilang panoorin

matapos tirang isda'y hatiin

agad silang kanya-kanyang kuha

at saanmang sulok na'y pupunta

nang walang mang-agaw sa kanila

upang sa pagkain magkonsentra

iyan ang ugaling nakita ko

na ayaw nilang may manggugulo

subukan mo't matalas na kuko

pag inagaw ang pagkain nito

sila naman ay bata pa naman

at marami pang matututunan

pa'no mamuhay sa kalunsuran

paanong sa mesa mag-aabang

- gregoriovbituinjr.

05.11.2023

* ang bidyo ay mapapanood sa: https://fb.watch/ksoxt4dP-h/

Pangarap

PANGARAP

ano nga bang aking ipagmamalaki

kundi ang pangarap na makapagsilbi

sa uri't bayan subalit di masabi

bakit sa lathalang letra nabighani

publishing house ang pangarap kong itayo

pagkat makatang sa aklat narahuyo

maging pahayagan ay pinipintuho

ilalathala'y lumbay, katwiran, puso

gagawa ng maraming aklat ng tula

mithing unang nobela'y mailathala

patuloy na tutulong sa kawanggawa

kahit organisador pa rin ng dukha

magsusulat hinggil sa kapaligiran

paksa pa ri'y nasisirang kalikasan

habang tinataguyod ang bayanihan,

pati pakikipagkapwa't tangkilikan

pagkakaisahin ang magkakauri

bulok na sistema'y di mananatili

sakaling sa larangang ito'y masawi

nagawa'y buti sa buhay na pinili

- gregoriovbituinjr.

05.11.2023

Bantay sa gabi

BANTAY SA GABI

ang pusa ba, tulad ng aso, ay bantay sa bahay?

o siya'y nag-aabang lang ng dagang sasalakay?

sa mga tirang pagkain pagkat iyon ang pakay

na pilit bubuksan ang mga tinaklubang tunay

o tulad ng daga, ang pusa'y bantay-salakay din?

makalingat ka lang, tira mong isda'y tatangayin

daga'y uunahan nila sa anumang pagkain

ano kaya malamang ang tiyak nilang gagawin?

mga pagkain, kung walang ref, ay takluban mo lang

kung di tangayin ng pusa, kalaban nama'y langgam

saan ka man sumuling, pinagkakainteresan

ang natirang kakainin mo pa kinabukasan

hayaan na nating nariyan ang inahing pusa

kahit paano'y di maglalaro ang mga daga

- gregoriovbituinjr.

05.10.2023

Sa gitna ng init ng araw

SA GITNA NG INIT NG ARAW

maalinsangan ang panahon

O, irog, ingat tayo ngayon

wala pa naman tayong payong

baka balat nati'y masunog

fifty Celsius na raw ang init

sa ulat sa radyo'y sinambit

O, diwata kong anong rikit

baka init na'y makapangit

pagkat nagbago na ang klima

na gawa ng maling sistema

fossil fuel, coal, at kapara

na dapat matigil talaga

panahon kanina'y kulimlim

subalit biglang init na rin

ah, lakad na'y dalian natin

nang umabot tayo sa lilim

- gregoriovbituinjr.

05.10.2023

Adhika sa kalikasan

ADHIKA SA KALIKASAN

isa itong misyon para sa ating daigdigan

pagkat daigdig natin ay tahanang iisa lang

dapat nang magsaniblakas para sa kalikasan

upang bukas ng mundo't ng tao'y pangalagaan

tulad ng nagkalat na upos at basurang plastik

na kung saan-saan mo makikitang nakasiksik

di nabubulok, idagdag pa iyang microplastic

na talagang iyong madaramang kahindik-hindik

nang ang ekobrik at yosibrik ay napag-aralan

ito pala'y pansamantalang kalutasan lamang

hangga't wala pa talagang solusyong matagpuan

ang gawaing ito'y amin nang pinagsisikapan

batid na problema ng kalikasa'y patong-patong

sa munti mang paraan, nais naming makatulong

- gregoriovbituinjr.

05.09.2023

Tayabak

TAYABAK

ang nanganganib na jade vine o tayabak sa atin

ay matatagpuan daw sa mamasa-masang bangin,

kagubatan, o batis sa bansa, kung hahanapin

sa mundo'y isa raw pinakapambihirang baging

sa tuktok ng Masungi geopark ay natagpuan

ang tayabak na sa punong kaytaas gumagapang 

sa paghanap ng sikat ng araw masisilayan

yaon sa taas na dalawampung metro raw naman

pambansang kayamanan nang maituturing ito

kaya nasa likod ng bagong baryang limang piso

Strongylodon macrobotry'y ngalang agham nito

at matatagpuan naman sa Luzon at Mindoro

bagamat nakakain, madalas pandekorasyon

mga bulaklak ng baging niyon ay polinasyon 

ng paniking ligaw, ngunit nanganganib na iyon

o endangered kaya't dapat nang alagaan ngayon

dumaranas ito ng pagkasira ng tahanan

dahil sa aktibidad ng tao sa kalikasan

at mga polinador pa'y nawawalang tuluyan

ah, tahanan nila'y dapat nating pangalagaan

- gregoriovbituinjr.

05.09.2023

* ang ulat ay mula sa artikulo sa kawing na:

https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/masungi-georeserve-endangered-jade-vine-tayabak-discovery-a00203-20230403

* kahulugan ng tayabak ay matatagpuan din sa U.P. Diksiyonaryong Filipino, pahina 1236

Pabale-balentong

PABALE-BALENTONG

pabale-balentong lang sila sa paghiga

mapikit lang ang mata, sila na'y bahala

nakita ko iyan sa mag-iinang pusa

na kung pagmasdan ko'y sadyang nakatutuwa

may mga kuting na sumususo ng gatas

may kuting na ang mga paa'y nakataas

may tila bagong gising at papungas-pungas

may sa nanay ay nakasampa't anong gilas

nagpahinga na sila matapos kumain

mananaginip muli ng mga bituin

pag nagutom na naman mamaya'y gigising

mga tira ko sa isda'y ipakakain

ganyan ang buhay ng mga kuting at pusa

madalas pagmasdan ng tagapangalaga

- gregoriovbituinjr.

05.09.2023

Balayong, talusi, at pipit-motas

BALAYONG, TALUSI, AT PIPIT-MOTAS

maganda minsang magbasa ng ating diksyunaryo

dahil samutsaring salita'y matatagpuan mo

tulad sa bunga't ibon, may lokal na tawag dito

na magandang magamit sa tula, pabula't kwento

sa pulo ng Palawan, may salitang tila bugtong

ang Palawan cherry ay tinatawag na balayong

ang Palawan hornbill ay talusi, uri ng ibon

at ang Palawan tit ay pipit-motas naman iyon

mga dagdag na kaalaman sa sariling wika

at sa kapwa makata ang nabatid na salita

ito rin ang tungkulin ko, ibahagi sa madla

ang mga katulad ng nabatid kong halimbawa

sa U.P. Diksiyonaryong Filipino, salamat

tunay kang sangguniang dapat naming mabulatlat

di lang kahulugan ang iyong isinisiwalat

kundi kultura at salitang nakapagmumulat

- gregoriovbituinjr.

05.09.2023

* pinaghanguan ay U.P. Diksiyonaryong Filipino, p.892

Ang puting buwan

ANG PUTING BUWAN

may isang awiting nagsasabing "dilaw na buwan"

habang ako nama'y nakatanaw sa puting buwan

"dilaw na buwan" niya'y ano kayang kahulugan?

tara, kanyang liriko'y atin munang pasadahan

"sa ilalim ng puting ilaw sa  dilaw na buwan

pakinggan mo ang aking sigaw sa dilaw na buwan"

anya pa, ayaw niyang tumanda sa kalungkutan

makasama lang ang sinta'y kanya nang kasiyahan

makahulugan ang "dilaw na buwan" sa umawit

habang kita ko'y puting buwan pagtanaw sa langit

dumidiga siya sa dilag, pag-ibig ang bitbit

at ang kariktan ng dilag sa buwan na'y naukit

ah, puting buwan mang aking nakikita sa taas

ay sagisag na handog sa kasi'y pagsintang wagas

ngunit di sapat ang alay kong tsokolate't rosas

kung wala naman akong pambili ng kabang bigas

- gregoriovbituinjr.

05.08.2023

Gutom na ang kuting

GUTOM NA ANG KUTING

kay-amo ng mukha ng isang kuting

na ngiyaw na ng ngiyaw pagkagising

nagutom sa kaytagal na paghimbing

sa magdamag, tila bunso sa lambing

mamaya'y pakakainin ko sila

ng kung anong sa isda ay natira

di lamang tinik, may laman talaga

lalo't ulo na gustong-gusto nila

pag gutom, di rin ako mapalagay

tulad ng kuting na ngiyaw ng ngiyaw

ako'y patuloy na nakasubaybay

sa kanila, sa gabi't araw-araw

napapansin ko'y aking sinusulat

talambuhay nila'y naiuulat

at binibidyuhan pa silang sukat

bilang patunay ng nadadalumat

- gregoriovbituinjr.

05.08.2023

* ang bidyo ay mapapanood sa kawing na: https://fb.watch/ko6vAeL76p/

Almusal ko'y sinaing na tulingan

ALMUSAL KO'Y SINAING NA TULINGAN

anong sarap niring aking agahan

sa palengke'y nakabili na naman

ng ulam na sinaing na tulingan

bigas na mais pa ang aking kanin

aba'y talagang nakabubusog din

at may kapeng barako pang inumin

tila baga ako'y nasa Batangas

gayong nasa Q.C. lang pag nawatas

ayos na kahit walang panghimagas

kaysarap pa ng sabaw nitong patis

ng isda, kalamyas pa'y di matiis

na pag pinapak mo'y ngingiting labis

tarang mag-almusal, saluhan ako

upang maibahagi ko sa iyo

itong sarap na nararamdaman ko

sinaing na tulingan nga'y kaysarap

tila hinehele sa alapaap

ng aking mga lunggati't pangarap

- gregoriovbituinjr.

05.08.2023

Hinawan

HINAWAN

salitang ugat ng "hinawan" ay dalawa

ginamitan ng gitlapi at hulapi pa

hawan ang aking napagtanto noong una

ngunit nang makita ko ang sagot, iba pala

hinawan, tulad ng hinawan ko ang landas

na sa panitikan ginagamit madalas

hinawan pala, kung saan ka naghuhugas

o naghihinaw ng kamay, aking nawatas

bata pa ako, maghinaw na'y aking batid

dahil si ama, iyan ang salitang gamit

bago kumain, maghinaw ang magkapatid

sa pagsakol sa kanin, kamay na'y malinis

paghawan ng landas ay gamit ko sa tula

na minsan nababasa sa kwento't pabula

kaya sa palaisipan ay natunganga

sa hinawan ay ano bang ibang salita

isa ring nakabibiglang aral sa akin

salitang ugat ay iba kung unawain

di hawan, kundi hinaw, pag iyong isipin

at hulaping -an ang panlaping gamit man din

lababo pala yaong sagot sa hinawan

doon naghihinaw ng kamay kadalasan

iba ang hawan na gamit sa kaparangan

paghahawan ng damo upang malinisan

- gregoriovbituinjr.

05.08.2023

Mayo 7, araw ng mga health worker

MAYO 7, ARAW NG MGA HEALTH WORKER

ang ikapito ng Mayo ay Health Workers' Day pala
sa mga health worker, salamat sa inyo talaga
dahil sa sakripisyo't ambag n'yo para sa masa
sa inyong araw, kayo po'y aming inaalala

noong pandemya, kayo'y pawang nagsilbing frontliner
nag-alaga sa maysakit naming father at mother
talagang malaki ang tinulong ninyong health worker
upang pandemya'y malusutan ng brother at sister

bilang one sero sero six nine, Batas Republika
ikapito ng Mayo bawat taon dineklara
na Health Workers' Day, at ganap kayong kinikilala
special working day ang sa inyo'y itinalaga

sana sa kabila ng inyong mga sakripisyo
ay tapatan ito ng nakabubuhay na sweldo
at matanggap ninyo'y nararapat na benepisyo
dahil inyong buhay na'y inilaan sa serbisyo

kaya lahat sa inyo'y taospusong pagpupugay!
nawa'y magpatuloy pa kayo sa serbisyong tunay
para sa mga mamamayang may sakit na taglay
tangi kong masasabi'y mabuhay kayo! Mabuhay!

- gregoriovbituinjr.
05.07.2023

* ang litrato ay mula sa editorial ng dyaryong The Philippine Star, May 7, 2023, p.4

Sa ulilang pader man

SA ULILANG PADER MAN

sa ulilang pader man, may tumutubong halaman

tila ba ito'y salawikaing alay sa bayan

marahil ay hinggil sa buhay ng mga iniwan

o naulila sa sakuna, sigwa o digmaan

kayang mabuhay, wala man sa madawag na gubat

basta kumilos ka lang, magbubunga rin ang lahat

di man maging ganap na puno dahil lupa'y salat

ay pinili pa ring damhin ang araw sa pagsikat

ihip ng hangin sa kanyang dahon ay humahawi

maging ang patak ng ulan sa dumi'y pumapawi

maging ang araw sa umaga, sila'y binabati

habang mga taong nagdaraa'y napapangiti

sige, halaman, mabuhay ka, kahit nag-iisa

pagkain ng mga ibong binigyan mong halaga

baka sa kanila'y may alay kang binhi o bunga

ah, sa kalikasan ng lungsod, isa kang biyaya

- gregoriovbituinjr.

05.07.2023

Sa dyip

SA DYIP

sumakay kami ni misis

nang magkatapatan sa dyip

matagal bago umalis

mata ko'y nais umidlip

naupo kami sa bungad

nang madaling makababa

kanina, naglakad-lakad

ngayon, sumakay nang sadya

pag may taym ay namamasyal

gumalaw nang di ma-istrok

huwag lamang hinihingal

kaya sa health ay tumutok

aba'y bababa na kami

at uuwi na sa amin

bukas na naman ay busy

at marami nang gawain

- gregoriovbituinjr.

05.07.2023

Kumain kaming muli sa bangketa

KUMAIN KAMING MULI SA BANGKETA

sa bandang hiway, may gulong na karinderya

at naglagay ng mesa't silya sa bangketa

umorder kami ni misis at kumain na

ang ulam ko'y talong at pares ang sa kanya

maglakad-lakad lalo na't araw ng Linggo

pagkat kailangan naming mag-ehersisyo

dahil pampatibay ng kalamnan at buto

gumalaw-galaw din pag may panahon tayo

buhay-mag-asawa'y ganyan paminsan-minsan

pag walang pasok, magkasama sa tahanan

pag di nakaluto, sa labas ang kainan

buti't sa bangketa'y may nakaluto naman

pag weekdays, buhay namin ay napaka-busy

pag weekends, magkasama sa buhay na simple

maraming salamat at nabusog na kami

anong sarap, marahil dito'y mawiwili

- gregoriovbituinjr.

05.07.2023

Uod sa mangga

UOD SA MANGGA

nabidyuhan kong gumagalaw ang uod sa mangga

ibig sabihin ay di ginamitan ng kemikal

kundi pinatubo't pinausukan lang talaga

upang punong mangga'y sadyang magbunga ng maganda

kung sa patay na daga, nakakadiri ang uod

buhay pa nga ang daga ay talagang mandidiri

ngunit sa manggang manibalang pa'y pinanonood

ang uod pagkat sa halaman nagmula ang lahi

dahil sa uod, batid ko nang ang mangga'y sariwa

tinanim iyon ng mga magsasaka sa Benguet

kaya di sinabuyan ng kemikal na pataba

kuya ni misis na galing sa Benguet ang may bitbit

ah, salamat sa pasalubong na manggang kalabaw

binika ko ang isa't tinikman namin ni misis

maasim-asim pa't di hinog, di gaanong hilaw

ilang araw lang, malalasahan mo na ang tamis

- gregoriovbituinjr.

05.06.2023

* ang bidyo ay mapapanood sa kawing na: https://fb.watch/km0hIl9SzO/

Biyaya

BIYAYA

Nag-sort ako ng mga kuha kong litrato nang mapadako ako sa petsang Abril 16 ng umaga. Mataba pa ang inahing pusa dahil buntis. Iyan ang huli kong kuhang litrato na buntis pa siya.

Kinabukasan, Abril 17, sinabi sa akin ni misis na nanganak na ang inahing pusa, at pumasok sa ilalim ng kama. Baka raw doon dinala ang kanyang mga sanggol. Subalit ang nakita ni misis ay ang nawawala niyang bagong biling muskitero na nahulog pala sa ilalim ng kama.

Abril 18 ng gabi, habang nasa hapag-kainan ay biglang pumasok ang inahing pusa at ngumiyaw. Biglang naglabasan ang anim na kuting at sumuso lahat sa kanya. Kinunan ko ng litrato ang unang araw na nakita ko ang mga kuting.

Mayo 6 ng madaling araw, in-screenshot ko ang mga litratong ito bilang patunay kung kailan ba isinilang ang mga kuting.

Kaya sa Mayo 17 ay isang buwan na ng mga kuting. Advanced Happy first month birthday!

Inalayan ko sila ng tula bago pa ang kanilang unang buwan sa mundong ibabaw:

Abril Disisiyete pala kayo isinilang

galak at biyaya sa inahing pusa't magulang

ako'y natutuwa ring sa amin kayo nanahan

masaya ring marinig ang inyong pagngingiyawan

anim kayong ipinanganak, umalis ang isa

kaya lima na lamang kayong nagkasama-sama

balang araw, nawala n'yong kapatid na'y makita

sana'y nasa maayos pa siya't di nadisgrasya

sa Mayo Disisiyete, isang buwan na kayo

nawa'y lumaki kayong masigla dito sa mundo

basta narito ako, kayo'y pakakainin ko

ng pritong isda, hasang, mais na natira rito

05.06.2023

Natibò

NATIBÒ

di salitang Filipino ng "native" ang natibo

di dapat Kastilaloy o barok ang salin dito

pagkat "katutubò" ito sa wikang Filipino

tanong kasi'y nabubog, natibò ang sagot dito

mula sa salitang tibò, na mabagal ang bigkas

di tibô na lesbyana, na mabilis ang pagbigkas

ang tibò ay tinik sa talahiban sa Batangas

na sa lalawigan ni ama'y doon ko nawatas

bihira naman ang talahiban dito sa lungsod

bubog ang nakasusugat, kaya tanong: nabubog

natibò ay lalawiganing salitang natisod

o batid din marahil ng gumawa nitong krosword

kaya sa salitang "native", huwag itong isalin

ng "natibo" kundi "katutubò", taal sa atin

may impit naman ang natibò, dapat alam natin

at ilapat sa wasto kung sakaling gagamitin

- gregoriovbituinjr.

05.06.2023

* ang krosword ay mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Mayo 5, 2023, p.14    

Titisan

TITISAN

ginawa kong muli ay mga ashtray o titisan

mula sa lata ng sardinas na wala nang laman

aba'y sayang naman kung basta itatapon na lang

gayong maaari pang gawing lagayan ng upos

at titis ng yosi sakali mang ito'y maubos

ito'y inisyatiba, walang sinumang nag-utos

para lang alam mo, di ako naninigarilyo

ang titisan sa kalikasan ay munting ambag ko

nang di pakalat-kalat ang upos, titis o abo

aba'y nasasakal na sa upos ang katubigan

na lulutang-lutang sa ilog, sapa't karagatan

ang tubig ay buhay, di man lang natin matulungan

ang titisan ay iaambag ko sa opisina,

plasa, barberya, palengke, at kung saan-saan pa

munti man, tulong na sa kalikasang nagdurusa

- gregoriovbituinjr.

05.05.2023