Sabaw ng buko

SABAW NG BUKO

at muli akong nakainom ng sabaw ng buko

upang linisin ang bituka't tumibay ang buto

anila, pinipigil nito ang sakit sa bato

may kalsyum, magnesyum, potasyum, posporus pa ito

itinuring ang sabaw nitong inuming pangmasa

mula sa puno ng niyog na napakahalaga

sa kalusugan ng mamamayan, ng iyong sinta

salitang agham ng niyog ay cocos nucifera

pag naubos ang sabaw ng buko'y may makakain

pang masarap na puting laman, iyong kakayurin

sa loob ng matigas na bao bago namnamin

sabaw ng buko pa'y gata sa maraming lutuin

tara, at kita'y magsihigop ng sabaw ng niyog

o buko upang pangangatawan nati'y lumusog

sabaw ng buko'y mula puno ng buhay, O, irog!

ang inumin ng masa habang mundo'y umiinog

- gregoriovbituinjr.

09.30.2021

Ang gubat na katabi

ANG GUBAT NA KATABI

pinayagan akong lumabas upang magpainit

kung dati'y pulos kisame, nasilayan ko'y langit

mabuti raw ang init ng araw sa nagkasakit

na bitamina sa katawan kahit man lang saglit

at natitigan kong muli ang gubat na katabi

nitong bahay sa bundok, talagang nakawiwili

wala kasi sa kinalakhang lungsod ang ganiri

mapuno, tila ba mga Mulawin ay narini

nais kong puntahan ang madawag na kagubatan

subalit mag-ingat dahil baka may ahas diyan

na baka iyong maapakan, tuklawin ka niyan

tulad din ng ahas sa lungsod na dapat ilagan

kaysarap masdan ng punong hinahagkan ng ulap

na tila baga kakamtin mo ang pinapangarap

gubat na tahanan ng hayop at ibong mailap

may mga diwata rin kaya roong nangungusap?

- gregoriovbituinjr.

09.29.2021

Unang luto

UNANG LUTO

kayrami nang ginagawa ni misis sa maghapon

siya pa rin bang magluluto ng pagkain ngayon?

maglilinis, maglalaba, patutukain yaong

alagang higit sa apatnapung manok na iyon

oo, nais kong tulungan si misis sa gawaing

bahay, huwag lang mabinat habang nagpapagaling

kanina, sardinas ay sinubukan kong gisahin

sapul magka-covid, iyon ang una kong lutuin

alam kong pagod lagi si misis mag-asikaso

dalawang pamangkin pa'y nasa ospital, hay naku!

kaya pinalalakas ko naman ang sarili ko

basta bilin niya, mag-face mask, alkohol, sundin ko

sa kusina, ginayat ko ang sibuyas at bawang

binuksan ang lata ng sardinas na walang anghang

iginisa ko naman sa kawali, tama namang

iyon ang una kong luto't huli ring gas sa kalan

ginisang sardinas nga'y inulam namin kanina

tapos na rin ang katorse araw kong kwarantina 

datapwat walang swab test na ako'y negatibo na

subalit dapat pa ring mag-ingat, inuubo pa

- gregoriovbituinjr.

09.29.2021

Pipino't kamatis

PIPINO'T KAMATIS

pampalusog muli itong paalmusal ni misis

aba'y kaysarap na ulam ng pipino't kamatis

pampalakas na, aba'y pampakinis pa ng kutis

mga pagkain itong pagsinta'y di nagmimintis

pipino'y cucumis sativus ang ngalang pang-agham

na mataas sa nutrient, isang anti-oxidant

siyamnapu't limang porsyento'y tubig yaong laman

pampalusog din ng bato, sa kanser ay panlaban

ang kamatis naman ay solanum lycopersicum

may taglay na vitamin C at K, folate, potasyum

matagal ko ring nakasama lalo't nagugutom

at malaking tulong sa saliksik ko't paglalagom

kaya pipino't kamatis ay kaygandang almusal

pampatibay ng kalamnan, di ka basta hihingal

malinaw ang pananaw sa lipunang umiiral

sa anumang problema'y pag-asa ang niluluwal

- gregoriovbituinjr.

09.28.2021

Kayganda ng umaga

KAYGANDA NG UMAGA

kayganda ng umagang sumilang sa niloloob

habang nagpapatuloy pa kami sa pagsusuob

bangis ng virus ay dapat madurog at makubkob

at mabubuting selula ang dito'y magsilusob

salubunging masigabo ang umagang kayganda

sapagkat tanda ng pag-asam ng bagong pag-asa

lalo't dumila ang init ng araw sa balana

naninilay na wala na sanang magka-covid pa

inhale, exhale pa rin, mag-ehersisyo ng katawan

bagamat bawal pang lumabas sa abang higaan

huwag laging nakatunganga't kisame'y pagmasdan

kundi igalaw-galaw rin ang tuhod at katawan

O, kayganda ng umagang ang salubong ay ngiti

at pasasalamat ang sa labi mamumutawi

salamat sa buhay at naritong nananatili

upang ipagpatuloy ang adhikain at mithi

- gregoriovbituinjr.

09.26.2021

Meryendang mansanas

MERYENDANG MANSANAS

bata pa noon nang marinig ko ang kasabihang:

"An apple a day keeps the doctor away," tunay namang

kasabihang ito'y tumagos sa puso't isipan

lalo't nagkasakit, sawikaing ayaw bitiwan

naririnig ko lang noon ngunit di nababatid

ang kabutihang dulot ng mansanas sa maysakit

ika nga, kumain ka nito't gaganda ang kutis, 

lulusog ang katawan, pampalusog din ng isip

nang minsang nagdala si tatay ng isang mansanas

ito'y hinati sa magkakapatid ng parehas

lahat kami'y pantay sa pasalubong na madalas

tila turo ni tatay, sa hatian dapat patas

at ngayong ako'y may covid ay binigyan ni misis

nitong mansanas habang sa kisame'y nakamasid

pasasalamat kay misis na mahusay mag-isip

upang ako'y gumaling sa covid na anong lupit

- gregoriovbituinjr.

09.25.2021

Prutas

PRUTAS

kainin na ang prutas bago pa iyon masira

sayang pag di napakinabangan, sinong kawawa

kaysa mabulok, kaysa hayaan, nariyan na nga

gagawin na nga lang ay kainin, di pa magawa?

itinanim, diniligan, inalagaan hanggang

ito'y lumago, tulad ng anak na minamahal

hanggang magbunga ng magaganda sa pinagtamnan

at handa nang pitasin sa panahon ng anihan

ganyan ang mga magsasaka, buhay magbubukid

ganyan ang buhay ng nagtatanim nating kapatid

buhay ng halaman, gulay at puno'y tinatawid

upang ito'y mamunga ng magaganda't matuwid

nariyan na sa mesa, huwag hayaang mabulok

kainin mo na hangga't di pa tuluyang malamog

lalo't biyaya ng kalikasan at gintong handog

pag hayaang mabulok, sa puso'y nakadudurog

- gregoriovbituinjr.

09.21.2021

Buko

BUKO

bukod sa virgin coconut oil, may sariwang buko

ng niyog na ang tubig ay talagang tinungga ko

lunas sa mga sakit na iniindang totoo

O, kayganda ng umagang may buko sa tabi mo!

bihira akong makakita ng puno ng niyog

malamig dito, sa mainit ang punong matayog

pasasalamat sa laman nitong nakabubusog

na kaysarap papakin lalo na't bigay ng irog

pinatatag ako nito sa mahabang lakaran

tulad ng Climate Walk mula Luneta to Tacloban

pag may tindero ng niyog sa aming daraanan

talagang titigil sa lakad at magbibilihan

tingnan mo, may tubig na, may laman pa, saan ka pa?

at sa pangangatawan mo'y tiyak pampatibay pa

pasasalamat sa niyog na pagkain ng masa

pagkat di tayo magugutom saanman magpunta

- gregoriovbituinjr.

09.19.2021

Saging

SAGING

mabuti na lang at may saging na nakatiwangwang

medyo hilaw pa, kahit paano'y pahinog naman

na pamatid-gutom agad sa kinaumagahan

matapos magbawas ay may potasyum sa katawan

saging yaong pinagtalunan ng pagong at matsing

kwento ni Doktor Rizal na may aral din sa atin

pinagmulan ng "tuso man ay napaglalangan din"

tulad din nitong sakit na malalagpasan natin

may nagkomento ngang dahil ako'y nag-vegetarian

kaya parang lantang-gulay ang aking hinantungan

ang sinabing iyon ay nais kong pabulaanan

kaya nagsusumikap patatagin ang kalamnan

potasyum ang saging, pampatibay ng bawat buto

agahan, meryenda sa hapon, busog kang totoo

na kahit sa hapunan ay hahanap-hanapin mo

O, saging, kaligtasan ka nga sa gutom sa mundo!

- gregoriovbituinjr.

09.18.2021

Meryenda

MERYENDA

handa ni misis ay saging, mansanas, at rambutan

na batid nating pawang pampalakas ng katawan

may potasyum ang saging, pampatibay ng kalamnan

sa mansanas man ay may popular na kasabihan

tulad ng "rain, rain, go away, come again, another day"

ito nama'y "an apple a day keeps the doctor away"

rambutan nama'y Bitamina C ang binibigay

sa "dry lips and sprue mouth" ay kalunasan itong alay

nilitratuhan ang ebidensya bago kumain

lalo na't ang pakiramdam ko'y nilalagnat pa rin

dahan-dahan lang ang pagkain at mauubos din

meryendang pag-ibig ang may atas kung iisipin

pampalusog na prutas, pampalusog na meryenda

hiling ko'y bumalik na ang lakas ko't gumaling na

- gregoriovbituinjr.

09.08.2021

Sa puno ng potasyum

SA PUNO NG POTASYUM

doon sa puno ng saging, ako'y nakatingala

baka may malaglag na anting, anang matatanda

ngunit maraming makakasagupang lamanglupa

dapat ko raw maging handa, di man naniniwala

nakatingala ako doon sa puno ng saging

namunga ng isang buwig bagamat hilaw pa rin

huwag munang pitasin, ito muna'y pahinugin

sa puno, upang pag pinitas na'y masarap man din

narito ako sa lilim ng puno ng potasyum

pampatibay ng buto, anti-oxidants pa'y meron

mayaman sa bitamina C, B6 at magnesyum

kailangang magpalakas, ehersisyo sa hapon

dahil sa potasyum kaya saging ay kinakain

marami nito'y kailangan ng katawan natin

ilang araw pa't bunga nito'y mahihinog na rin

kaygandang panahon upang potasyum na'y kainin

- gregoriovbituinjr.

09.04.2021

SUOB pala ay steam inhalation

SUOB PALA AY STEAM INHALATION

SUOB, bagong salitang natutuhan ko lang ngayon

ngunit salitang lalawiganin marahil iyon

sagot nina Pinsan at Utol: steam inhalation

upang mag-ingat ang lahat at naiwan pa roon 

lalo't tatlong kamag-anak ang agarang namatay

dahil sa COVID ay di napapanahong nahimlay

nagbuo ng grupo sa fb doon nagtalakay

nag-usap-usap, anong gagawin, maging matibay

magpipinsan ay nag-usap at nagtutulong-tulong

binabasa anumang napag-uusapan doon

at magSUOB daw upang katawan ay may proteksyon

laban sa virus na di makitang kalaban ngayon

bilin sa mga kaanak, mag-ingat-ingat pa rin

bilin ay SUOB, magmumog ng tubig na may asin

magpainit ng tubig, usok niyon ay langhapin

dapat may twalya upang usok sa'yo papuntahin

salamat, SUOB pala'y termino sa kalusugan

salin ng steam inhalation sa wika ng bayan

lokal mang salita sa pinagmulang lalawigan

ni ama, ay gagamitin ko na sa panulaan

- gregoriovbituinjr.

09.01.2021

* ayon sa UP Diksiyonaryong Filipino, ang suob sa ikatlong depinisyon ay "pagkulob at pagpapausok sa maysakit, p. 1186

Panapin-sa-init

PANAPIN-SA-INIT

kabibili ko lang ng tatlong pot holder kahapon

nabili ko'y tatlo bente singko, mura na iyon

matagal ko ring planong pot holder ay magkaroon 

nang makita lang sa bangketa'y napabili doon

tatlong pot holder, panapin sa kalderong mainit

maprotektahan ang kamay, iwas-paso ang hirit

kaysa basahan o rug ang gamit laban sa init

basahan na, pamunas pa, nakakalitong gamit

ang mga Asyano'y mahilig kumain ng kanin

bakit ba pot holder ay walang katumbas sa atin

bagamat may mungkahi ang mga kapatid natin

ang tawag nila sa pot holder nang aking tanungin

tungkulin ng makatang kilanlin ang tawag dito

sa ating wika kaya dapat magkaisa tayo

sossopot sa Kalinga, apuro sa Ilokano

iba naman ang gikin na patungan ng kaldero

panapyo, pansapyo, panaklot o kaya'y pangsikwat

salitang ugat ng panaklot ay daklot, pangsunggab

ang kahulugan naman ng sikwat ay pag-aangat

ano sa panapyo, sapyo, dapyo, hanapin lahat

kaldero'y wikang Espanyol nang aking saliksikin

subalit sariling wika ang kanin at sinaing

Ingles ang pot holder na sa mainit ay panapin

anong katutubong tawag ay magkaisa man din

- gregoriovbituinjr.

09.01.2021

Ang pusa

ANG PUSA

kumusta ka na, Pusa, anong iyong kailangan?

tila baga muli kang kumakatok sa pintuan

marahil ay naamoy mong pritong isda ang ulam

sandali, hintay lang, at ikaw ay aking bibigyan

siya ang pusang madalas makitulog sa gabi

sa tabi ng bintana, taas ng eskaparate

minsan sa ginagawa ko'y tahimik siyang saksi

habang naglalamay ng kung anong akda't diskarte

madalas akong maunang gumising sa umaga

maya-maya, tanaw ko nang nag-iinat na siya

ah, mabuti nang may pusa dito sa opisina

may panakot sa malalaking daga sa kusina

minsan sa ilalim ng sasakyan siya tatambay

tila baga doon ang palaruan niyang tunay

minsan pag nananghalian ako, siya'y kasabay

at pag nagsusulat ay nakakawala ng lumbay

- gregoriovbituinjr.

08.31.2021

Pagkan ng sala sa oras

PAGKAIN NG SALA SA ORAS

di ako ang taong pagdating

ng alas-dose ng tanghali

ay titigil upang kumain

ngayon ka lang kakain, tanong

nila sa akin noong minsan

nang kumain ako ng hapon

ay, ngayon lang ako nagutom

tinapos muna ang gawain

kaya kakain naman ngayon

di ako eyt-to-payb na tao

minsan, kakain ng alas-dos

ng alas tres o alas-kwatro

tuloy lang ako sa paggawa

pagkat alam naman ng tiyan

kung titigil na sa pagkatha

upang kumain, di sa oras

kundi pag wala nang mapiga

sa utak saka lang lalabas

upang kumain sa kantina

lalo na't di nakapagluto

o bumili sa karinderya

ganyan ang karaniwang buhay

ng tulad kong sulat ng sulat

gutom na'y patuloy sa nilay

ngunit dapat pa ring kumain

upang lumakas ang katawan

at upang makakatha pa rin

bagamat kahit ako'y gutom

minsan pagkatha'y uunahin

habang kamao'y nakakuyom

patuloy pa ring nag-iisip

kumakatha't sulat ng sulat

ng anumang paksang mahagip

di ako eyt-to-payb na tao

ngunit huwag magpakagutom

payo sa sarili'y totoo

- gregoriovbituinjr.

08.30.2021

Walis

WALIS

walis tambo't walis tingting ay ating nakagisnan

ginagamit upang linisan ang kapaligiran

walis tambo'y ginagamit sa loob ng tahanan

habang walis tingting naman sa labas ng bakuran

parehong walis, magkaiba ng gawa't disenyo

kapwa panlinis ng dumi't alikabok sa inyo

maaari ring gamiting pamalo o pambambo

ni nanay sa mga makukulit na kagaya ko

tambo'y matigas na damo o Phragmites vulgaria

dahon ay tuwid at magaspang at tumataas pa

ng metrong tatlo't kalahati, nasaliksik ko pa

na tingting naman yaong tadyang ng dahon ng palma

mula sa kalikasan ang walis na nagagamit

upang luminis ang paligid natin kahit saglit

panlinis ng basura't tuyong dahon sa paligid

sa anumang agiw sa bahay at diwa'y panlinis

gamit ng ninuno't naukit na sa kasaysayan

nakapaloob din sa samutsaring panitikan

walis tingting sa kwento'y sasakyan ng mangkukulam

walis tambo'y pambambo sa kwentong katatawanan

walis tingting sa kasabihan ay pagkakaisa

walis na gumagawa'y katutubo't magsasaka

matiyagang nilikha upang kanilang ibenta

ng mura basta makakain lamang ang pamilya

- gregoriovbituinjr.

08.29.2021

Nagdidilim ang langit

NAGDIDILIM ANG LANGIT

wala ang haring araw ngayong kinaumagahan

sapagkat nagbabadya ang malakas na pag-ulan

tingni ang langit, maulap, di lamang ambon iyan

magsahod ng timba't may tubig na maipon naman

atip ay tingnan, ang yerong bubong, baka may butas

tapalan agad kung mayroon man hangga't may oras

itaas ang dapat itaas, ang sako ng bigas

tiyaking maghanda sa loob, maghanda sa labas

tanggalin ang plastik sa kanal sakaling magbaha

aba'y kayraming basurang lululunin ng sigwa

upos ng yosi, plastik, basahan, lalong malubha

kung babara lang ito, sapagkat tao'y kawawa

dapat paghandaan ang pagsusungit ng panahon

upang di magbalik ang alaala ng kahapon

Ondoy, Peping, Yolanda, Milenyo, ang mga iyon

matitinding bagyong kayraming buhay na nilamon

- gregoriovbituinjr.

08.28.2021

Ang kalabasa

ANG KALABASA

iyang kalabasa raw ay pampalinaw ng mata

bakasakaling nanlalabong mata'y makakita

pampalinaw din kaya ng budhi ang kalabasa

lilinaw din kaya ang paghahanap sa hustisya

kalabasa, anang iba, sa mata'y pampatalas

upang makita ang mga pandaraya't padulas

ng mga trapong ang ugali'y kapara ng hudas

dinaan na sa lakas, dinadaan pa sa dahas

aba'y pag ginulay ang kalabasa'y anong sarap

bakit ba ito'y naging simbolo ng mapagpanggap

kalabasa'y dala sa pagkilos ng mahihirap

sa rali't sagisag na pinuno'y sero, kaysaklap

bakaw sa kapangyarihan kaya sero, butata

kayrami pang napaslang sa hanay ng maralita

walang due process of law, rule of law ay balewala

gayong dapat may konsensyang naglilingkod sa madla

ay, kalabasa, ikaw nga ba ang tamang simbolo

ng mga trapong sero sa karapatang pantao

kalabasang lunti, dilawang kalabasa'y ano

kalabasa'y pampalinaw ng mata ang totoo

- gregoriovbituinjr.

08.25.2021

* litratong kuha ng makatang gala noong SONA 2021

Ulam ko'y kamatis

ULAM KO'Y KAMATIS

ulam ko ngayon ay kamatis

na pampaganda raw ng kutis

kaya pala mukha'y makinis

walang tagyawat na matiris

sa tulong pala ng kamatis

ay napaibig ko si misis

mga tula ko'y walang mintis

kaya panay siya bungisngis

salamat sa iyo, kamatis

ang mukha ko'y naging malinis

lumakas pa ako't bumilis

sa hirap man ay nagtitiis

kumikilos tungo sa nais

na lipunang walang kaparis

lipunang walang bahid dungis

lipunang papawi sa burgis

bagamat bulok na kamatis

sa mukha ng trapo'y ihagis

tuloy sa pakikipagtagis

kahit na ulam ko'y kamatis

- gregoriovbituinjr.

08.25.2021

Pananghalian sa opis

PANANGHALIAN SA OPIS

simpleng ulam na vegetarian sa opis kanina

pampahaba raw ng buhay ang talong, LONG talaga?

may sawsawang bagoong, gulay ang ulam tuwina

pati pampalusog ding sitaw, okra't kalabasa

marahil pampapayat din dahil wala nang karne

na pag nagkasakit, tititig na lang sa kisame

ang pasya kong maging vegetarian ay pasakalye

tungo sa kalusugan nang may mabuting diskarte

di naman ito salungat sa tutugpaing buhay

na malusog ang puso't diwa kahit nagninilay

habang ang diwa ng Kartilya'y isinasabuhay

at kasama ng obrerong nagkakaisang hanay

kumakain ng gulay at nakikibaka pa rin

vegetarian na'y budgetarian pa ang bulsa't turing

upang lumusog ang sinumang aktibistang gising

upang di sa sakit bumagsak, tuloy ang layunin

- gregoriovbituinjr.

08.23.2021