Ang seasonal workers ay matuturing na regular na manggagawa, ayon sa SC

ANG SEASONAL WORKERS AY MATUTURING NA REGULAR NA MANGGAGAWA, AYON SA SC

Malayang salin ng ulat at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nais nating bigyang pansin ang balitang pinamagatang "SC: Seasonal workers can be deemed regular employees" na inulat at sinulat ng mamamahayag na si Jane Bautista ng Philippine Daily Inquirer, at nalathala nitong Pebrero 21, 2024 sa nasabing pahayagan.

Mababasa rin ang ulat sa kawing na: https://newsinfo.inquirer.net/1907511/sc-seasonal-workers-can-be-deemed-regular-employees

Subalit nais kong isalin sa wikang Filipino ang kanyang ulat upang mas manamnam pa natin kung bakit nga ba ang seasonal workers ay maaaring ituring na regular na empleyado. Narito ang malayang salin ng ulat:

Maaari bang ituring na regular na empleyadoang isang pana-panahong manggagawa?

Sinabi ng Korte Suprema, na nagdesisyon sa isang labor case noong 2009 na kinasasangkutan ng isang tinanggal na manggagawa sa plantasyon ng asukal sa isang asyenda sa Negros Occidental, na ang isang empleyado ay maaaring ituring na regular na manggagawa kung siya ay gumaganap ng trabaho o mga serbisyong "pana-panahon o seasonal” at nagtatrabaho nang higit sa isang panahon o season.

"Ang katotohanang ang isang empleyado ay malayang gawin ang kanilang mga serbisyo para sa iba ay hindi nagpapawalang-bisa sa regular na katayuan sa pagtatrabaho hangga't sila ay paulit-ulit na tinatanggap para sa parehong mga aktibidad at hindi lamang on at off para sa anumang solong yugto ng gawaing pang-agrikultura," ayon sa Korte Suprema sa isang desisyong ipinahayag noong Nobyembre 13, 2023, ngunit nai-post lamang sa website nito noong Pebrero 16, 2024.

Sisyemang ‘Pakyawan’ 

Sinabi ng korte na ang mabayaran sa ilalim ng isang sistemang “pakyawan” o task basis arrangement (kaayusang batay sa gawain) ay hindi magpapawalang-bisa sa regular na trabaho “hangga’t ang employer ay may karapatang gamitin ang kapangyarihan ng kontrol o pangangasiwa sa paggampan ng mga tungkulin ng isang empleyado, ito man ay talagang nagagampanan o hindi."

Ibinasura ng desisyon ng Korte Suprema ang petition for review on certiorari na inihain ng Hacienda San Isidro/Silos Farms at ng isang Rey Silos Llamado na hinahamon ang desisyon ng Court of Appeals (CA) noong 2013 na nagdeklara kay Helen Villarue bilang regular na empleyado ng plantasyon ng asukal at nag-utos ng pagbabayad ng kanyang back wages at separation pay.

Ang asawa ni Villarue na si Lucito ay pinangalanang respondent sa petisyon.

Noong 2009, nagsampa ng magkahiwalay na reklamo ang mga Villarue sa National Labor Relations Commission (NLRC) para sa illegal dismissal, underpayment ng sahod, at pagbabayad ng service incentive leave pay at attorney’s fees.

Noong 2011, nagpasya ang labor arbiter na ang pagpapaalis kay Lucito ay para sa isang "makatarungang dahilan ngunit walang angkop na proseso (just cause but without due process)" at inutusan ang Silos Farm at si Silos na magbayad ng P5,000 para sa nominal damages. Si Helen naman ay napag-alamang regular na empleyado at idineklara itong legal na tinanggal.

Nagsampa naman ang mga petitioner ng isang memorandum of partial appeal sa NLRC, na pumanig sa kanila at binago ang desisyon ng labor arbiter—na si Lucito ay nabigyan ng due process noong siya ay tinanggal at si Helen ay hindi isang empleyado ng asyenda.

Iniutos din ng NLRC na kanselahin ang P5,000 award para sa nominal damages.

'Kapangyarihan ng kontrol'

Naghain ang mga Villarue ng motion for reconsideration, na pinagbigyan ng NLRC noong 2012 at nagresulta sa pagbabalik ng inisyal na desisyon ng labor arbiter. Nagdesisyon ang NLRC na ang mag-asawa ay iligal na tinanggal at inutusan ang mga petitioner na bayaran sila ng kabuuang P481,035.23 para sa separation pay, back wages, wage differential, 13th month pay at attorney’s fees.

Ito ang nag-udyok sa mga petitioner na iangat ang kaso sa CA, na sa una ay nagpasya na "Nabigo si Helen na patunayan ang pagkakaroon ng lahat ng mga elemento upang matiyak ang relasyon ng employer-empleyado sa pagitan niya at ng mga petitioner, partikular na ang mahalagang elemento ng kapangyarihan ng kontrol."

Gayunpaman, sa paghahain ng mosyon para sa muling pagsasaalang-alang noong 2013, binawi ng CA ang dati nitong desisyon at pinagtibay ang mga desisyon ng labor arbiter at ng NLRC na si Helen ay isang regular na empleyado ng mga petitioner batay sa Article 280 (ngayon 295) ng Labor Code.

Palagiang kinukuhang magtrabaho

Sinabi ng CA na itinuring nito na kaswal na empleyado si Helen "ngunit maaaring ituring na isang regular na empleyado dahil sa pagbibigay ng serbisyong hindi bababa sa isang taon, na patuloy na tinatanggap sa trabaho hanggang sa pagkatanggal sa kanya."

Binanggit ng CA ang ikalawang talata ng Artikulo 295 ng Labor Code na nagsasaad na “ang sinumang empleyado na nakapagbigay ng serbisyong hindi bababa sa isang taon, kung ang naturang serbisyo ay tuluy-tuloy o putol-potol, ay dapat ituring na isang regular na empleyado na may kinalaman sa aktibidad kung saan siya ay nagtatrabaho at ang kanyang trabaho ay magpapatuloy habang umiiral ang ganoong aktibidad.”

Sa petisyon nito sa mataas na tribunal, nangatuwiran ang mga amo na si Helen ay “bahagyang nagtrabaho sa asyenda sa batayang pakyawan,” at wala silang anumang kontrol sa paraan ng kanyang pagtatrabaho.

Idinagdag nila na si Helen ay malayang magtrabaho saanman, na binanggit na siya ay paulit-ulit na kinukuha, na nagbibilang ng "patdan" (maliit na pinagputulan ng tubo) at namamahala't nagpapatakbo rin ang sarili niyang tindahang sari-sari.

Ngunit dahil napag-alaman ng labor arbiter, ng NLRC at ng CA na si Helen ay isang regular na empleyado ng mga petitioner, sinabi ng Korte Suprema na itinuring nito ang desisyon nang may paggalang at pinal.

Gayunpaman, itinuwid ng mataas na hukuman ang katwiran ng CA sa pagtungo sa konklusyon na si Helen ay isang regular na empleyado, na nagsasabi na ito ay "mali" para sa CA na ikategorya siya bilang kaswal na empleyado sa pamamagitan ng paglalapat ng ikalawang talata ng Artikulo 295 ng Labor Code.

Ayon sa Korte Suprema, dapat ang batayan ay ang eksepsiyon na nakasulat sa unang talata ng batas na iyon, na nagsasaad na ang mga hindi sakop ng regular na trabaho ay ang mga pana-panahong manggagawa lamang na ang trabaho ay "para sa durasyon ng panahon o season."

"Kaya, ang mga pana-panahong empleyado na nagtatrabaho nang higit sa isang panahon sa trabaho o serbisyo na pana-panahong ginagawa nila ay hindi na nasa ilalim ng eksepsiyon sa unang talata, subalit nasa ilalim ng pangkalahatang tuntunin ng regular na pagtatrabaho," sabi nito.

Binanggit ng mataas na hukuman na habang ang mga manggagawang bukid sa pangkalahatan ay nasa ilalim ng kahulugan ng mga pana-panahong empleyado, palagi nitong pinanghahawakan na ang mga pana-panahong empleyado ay maaaring ituring na mga regular na empleyado.

“Paulit-ulit na kinukuhang magtrabaho [si Helen] para sa parehong mga aktibidad, ibig sabihin, pagtatanim ng tubo, pagbibilang ng patdan, atbp. Kaya naman, kung malaya siyang ibigay ang kanyang mga serbisyo sa ibang mga may-ari ng sakahan ay walang kaugnayan dito. Ang katotohanan na siya ay nagpapanatili ng isang sari-sari store ay hindi rin mahalaga at hindi tugma sa kanyang regular na katayuan sa pagtatrabaho sa mga petitioner," sabi nito. INQ

MANGGAGAWANG REGULAR SI HELEN

paulit-ulit kinukuhang magtrabaho

si Helen, isang pana-panahong obrero

ibig sabihin, pag tag-ani na ng tubo

pinakikinabangan ang kanyang serbisyo

kada tag-ani, manggagawa'y nakahanda

at nagtatrabaho nang walang patumangga

lalo't higit isang taon nang ginagawa

dapat turing na'y regular na manggagawa

ang balita pag inaral mo'y lumilitaw

ang sinabi ng Korte na sadyang kaylinaw

regular ang nagtatrabahong araw-araw

nang higit isang taon, ito ma'y may laktaw

regular ang manggagawang pana-panahon

tuloy-tuloy o putol-putol pa man iyon

pag-aralang tunay ang nasabing desisyon

ng Korte Suprema't baka magamit ngayon

03.12.2024

Tarang magkape

TARANG MAGKAPE

tarang magkape ngayong gabi

sa isang katoto ay sabi

habang narito't nawiwili

sa mga kwentong namumuni

magpalitan ng kuro-kuro

katulad nitong ChaCha't sweldo

kumusta ang mga obrero

na kontraktwal pa rin ang isyu

tarang magkape at mag-usap

ng lipunang pinapangarap

paano ginhawa'y malasap

ng kapwa natin mahihirap

tarang magkape, kaibigan

habang tayo'y nagkukwentuhan

ng nasa diwa't kalooban

at sa problema'y kalutasan

- gregoriovbituinjr.

03.11.2024

Tulad ng ligaw na halaman

TULAD NG LIGAW NA HALAMAN

saanman mapadpad ang tibak na tulad ko

parang ligaw na halaman, tutubo ako

itatanim ko ang binhi ng sosyalismo

sa matabang lupa'y patutubuin ito

nais kong lipunang makatao'y malikha

habang nililipol bawat damong kuhila

sasagipin ang mga inang lumuluha

na mahal na anak ay in-EJK sadya

oorganisahin ang kapwa mahihirap

upang maitayo ang lipunang pangarap

lipunang ang lahat ng tao'y nagsisikap

nagpapakatao't sa kapwa'y mapaglingap

ganito mangusap ang tibak na Spartan

di dungo, masa'y tinuturuang lumaban

para sa kinabukasan at karapatan

upang makamit ang hustisyang panlipunan

- gregoriovbituinjr.

03.10.2024

3 endangered species, nasagip sa Quezon

3 ENDANGERED SPECIES, NASAGIP SA QUEZON

mabuti't nasagip ang tatlong endangered species

nakitang pawikan sa aplaya ng Tayabas Bay

olive ridley sea turtle sa Barangay Dalahican

ang Eastern Grass Owl sa Awasan, Tabang, Tagkawayan

endangered species dahil sila na'y nanganganib

mawala dahil kaunti na lang sila sa liblib

ang extinction nila'y baka di na natin malirip

mabuti't ngayon pa lang, ispesyi nila'y nasagip

nasabing pawikan ay may tatlumpung kilong bigat

pagong ay animnapu't walong sentimetrong sukat

ang kuwago naman sa Sitio Awasan nasipat

ngayo'y ibinalik sa natural nilang habitat

maraming salamat sa nakasagip sa kanila

ibig sabihin, daigdig pa rin ay may pag-asa

- gregoriovbituinjr.

03.10.2024

* balita mula sa pahayagang Pilipino Star Ngayon, Marso 9, 2024, pahina 9

Ang salin ng lobo

ANG SALIN NG LOBO

sa wikang Filipino

sinasalin ang lobo

na wolf o balloon dito

naunawa ba ito

"The wicked wolf" ang salin

ay "Ang masamang lobo"

tanong naman sa krosword

ay "Balloon sa Tagalog"

di tayo nalilito

sa wikang Filipino

ngunit ang mungkahi ko

wolf ay di dapat lobo

pabulang kakathain

ko'y "The Wolf and the Balloon"

na salin ko'y ganito:

"Ang Lobo at ang Lobo"

ang balloon na ang lobo

marahil wolf ay wolpo

upang maiba ito

pag sinalin ng dayo

- gregoriovbituinjr.

03.09.2024

* palaisipan mula sa pahayagang Pang-Masa, Marso 9, 2024, p.7

* aklat na "The Wicked Wolf" na may salin na "Ang Masamang Lobo"

Pagdalo sa pagkilos ng kababaihan

PAGDALO SA PAGKILOS NG KABABAIHAN

mula España ay nagmartsa papuntang Mendiola

ang kababaihan ngunit hinarang sa Morayta

ang mga nagmartsa ng dalawang trak ng pulisya

magkabila kaya doon na sila nagprograma

"Labanan ang Cha-Cha ng mga Trapo at Dayuhan!"

"Kilos Kababaihan, Labanan ang Kagutuman,

Kalamidad at Karahasan!" anong katugunan

nitong pamahalaan sa kanilang panawagan?

O, kababaihan, kami'y nagpupugay sa inyo

kayong nabubuhay na kalahati nitong mundo

tara, magkaisa't kumilos sa maraming isyu

at matinding labanan ang Cha-Cha ng trapo't dayo

may iba pang plakard at panawagang namataan:

"Makababae at makataong pamahalaan

Hindi gobyerno nitong mga trapo at dayuhan"

"Hustisyang panlipunan, hindi Cha-Cha ng iilan!"

panawagang kung isasaloob at maninilay

ay kikilos tayo at patitibayin ang hanay

sa kababaihan, taas-kamaong pagpupugay!

tuloy ang ating laban! mabuhay kayo! Mabuhay!

- gregoriovbituinjr.

03.08.2024

Pagninilay sa madaling araw

PAGNINILAY SA MADALING ARAW

di ako kayod-kalabaw para lang magkakotse

para sabihin sa ibang ako'y may sinasabi

at magmukhang kapitalistang suot ay disente

habang niyuyurakan ang dangal ng masang api

ayokong matulad sa kuhila't makasarili

na tinutubo lang ang iniisip araw-gabi

na ninenegosyo ang dapat tapat na pagsilbi

sa bayan, subalit sa gawa'y tiwali't salbahe

hayaan akong maging prinsipyadong aktibista

na ginagawa ko na nang higit tatlong dekada

na pinaglalaban ang kaginhawahan ng masa

na lipunang makatao'y asam maitayo na

di ako manghihiram sa salapi ng respeto

wala sa marangyang kotse ang aking pagkatao

wala sa bara ng ginto at milyon-milyong piso

patuloy akong makikibaka nang taas-noo

- gregoriovbituinjr.

03.08.2024

Una-una lang

UNA-UNA LANG

namatay ang aktor na si Ronaldo Valdez

at ngayon, Jaclyn Jose, beteranang aktres

may katoto rin akong sa mundo'y umalis

sa makatang nawala, lungkot ko nga'y labis

wala akong sa kanila'y maiaalay

kundi pasasalamat at pakikiramay

sa maraming papel na binigyan ng buhay

dama man natin sa kalooban ay lumbay

nauna na kayo patungo sa bituin

sa langit na kumukutitap kung tanawin

kung ako'y nauna, baka di bigyang pansin

ni aking mga tula'y baka di bigkasin

una-una lang iyan, hindi ba, pare ko

sa mga nauna, pagpupugay sa inyo

habang kami'y nakikibaka pang totoo

upang itayo ang lipunang makatao

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

Sa pagkain

SA PAGKAIN

kalahating isda, hahatiin sa apat

isa'y pang-almusal, isa'y pananghalian

isa'y pangmeryenda, at isa'y panghapunan

maraming kanin at talbos, kaunting ulam

ang ganito'y nakabubusog ba talaga?

di naman pulos kanin, pagkat may talbos pa

ng kamote, kangkong, sili, o ampalaya

walang karne, isda't gulay lang ay ayos na

ganyan lang ako kung magtipid sa pagkain

walang manok, baka o karneng mamahalin

walang baboy na umiihi sa pagkain

at inihian ay kakainin niya rin

di ko problema sa isda ang kanyang tinik

pagkat problema sa isda ay microplastic

na kinakain nito't sa tiyan sumiksik

lalo't dagat ay puno ng basurang plastik

magtanim-tanim sa paso ng mga gulay

iyan ang bilin noon sa akin ni nanay

pagkat mahalaga'y ang kalusugang taglay

masasabi ko'y maraming salamat, Inay!

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

Tungkulin

TUNGKULIN

isusulat ko pa rin ang kalagayan ng dukha

sa ulat, sanaysay, dagli, maikling kwento't tula

bibigkasin ko sa rali ang tulang makakatha

bilang munti kong ambag sa pagmumulat sa madla

hanggang ngayon ay pinag-aaralan ang lipunan

at maraming isyung tumatama sa sambayanan

kongkretong pagsusuri sa kongkretong kalagayan

upang sa isyu'y mabatid ang wastong kalutasan

oo, simple lang akong manunula, yano, payak

pasya ko'y kumampi sa inaapi't hinahamak

sa winalan ng tinig at gumagapang sa lusak

asam na lipunang makatao ang tinatahak

nawa'y magampanan kong husay ang gintong tungkulin

na tungo sa lipunang asam, ang masa'y mulatin

- gregoriovbituinjr.

03.07.2024

Pangarap

PANGARAP

Ano nga ba ang tinatawag na pangarap?

Ang magkaroon ng kotse sa hinaharap?

Ang biglaan kang yumaman sa isang iglap?

Ang guminhawa ang tulad nating mahirap?

Ang mga pulitiko'y di na mapagpanggap?

O ito'y produkto ng ating pagsisikap?

Sa simple, sa pag-aaral ay makatapos

Habang nilalabanan ang pambubusabos

Ng mga dayuhan at kababayang bastos

Sa munting sabi, makaipon ng panggastos

Nang sa hinaharap ay mayroong panustos

At kamtin ng masa'y kaginhawaang lubos

Pangarap ko'y isang lipunang makatao

Na itatayo ng dukha't uring obrero

Pangarap ko'y di pansarili, di pang-ako

Kundi pambayan, pandaigdigan, pangmundo

Ibagsak ang mapang-aping kapitalismo

Tungo sa lipunang walang lamangan dito

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Paano ka naging mahirap?

PAANO KA NAGING MAHIRAP?

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Madalas, natatawa tayo sa katotohanan. Minsan, akala natin ay patawa ang katotohanan. Marahil, dahil masakit mabatid ang katotohanan.

Nang dinaan sa comic strip ang katotohanan, tayo na'y napapangiti. Tila ba binabalewala natin ang katotohanan, at marahil ay ayaw pag-usapan ng malaliman upang mabigyan ito ng kalutasan.

Makikita iyon sa isang comic strip kung saan nag-uusap ang dalawang taong namamalimos.

Tanong ng una: "Paano ka naging mahirap?"

Sagot naman ng ikalawa: "Panay ang boto ko sa kawatan."

Makikita ang patawang iyon sa kawing na: https://www.facebook.com/photo/?fbid=126166650170427&set=a.126053383515087&notif_id=1709045271239604&notif_t=feedback_reaction_generic&ref=notif

Napakapayak lang ng kasagutan. Kaya siya mahirap ay dahil panay ang boto niya sa kawatan. Maiisip tuloy natin ang mga pulitiko sa kasalukuyan na pulos pangako lamang, subalit madalas napapako. Mga trapong namimigay ng ayuda para maiboto sa halalan. Mga mayayamang tumutuntong lang sa iskwater o sa mga mapuputik na lugar ng dukha dahil sa kampanyahan, at matapos manalo ay hindi na nila ito binabalikan.

Boto lang ang habol ng mga pulitiko sa mga dukha. Iyan ang katotohanan. Dahil silang mga maralita ay malaki ang bilang. Sila ang madalas nating marinig na nakakatanggap daw ng limang daang piso kapalit ng boto. Silang ipinagpapalit sa limang daang piso ang tatlong taon na pagdurusa, o marahil anim na taon, mairaos lang ang ilang araw na pangkain ng pamilya, lalo na ng mga anak.

Bakit nga ba sila mahirap? Bumoto daw kasi sa kawatan. Anong dapat gawin? Huwag nang bumoto sa kawatan. Paano mangyayari iyon kung lagi silang binibigyan ng ayuda ng sinasabi nilang kawatan?

May kinatha akong kwento noon na pinamagatang "Ang Ugat ng Kahirapan" na ang pambungad ay ganito: 

"Noong ika-19 dantaon, nag-usap-usap ang mga kilalang tao sa lipunan upang talakayin kung ano ang ugat ng kahirapan. Ito’y dahil na rin sa pagkairita nila sa mga nakikitang pagala-galang pulubi at mga tambay sa lansangan, at ito’y masakit sa kanilang mga mata. Pag nalaman nila ang ugat ng kahirapan ay baka mahanapan nila ito ng lunas."

"Ang sabi ng isang mayamang negosyante, ang kahirapan ay dahil sa katamaran."

"Ayon naman sa isang mataas na pinuno ng isang relihiyon, naghihirap ang mga tao dahil ito ang parusa sa kanila ng Maykapal."

"Ang sabi naman ng isang guro sa isang kilalang pamantasan, kaya naghihirap ang marami ay dahil sa kamangmangan."

"Ayon naman sa hari, iyan na kasi ang kanilang kapalaran."

"Ang sabi naman ng isang mataas na opisyal ng pamahalaan, populasyon ang dahilan ng kahirapan."

"Ngunit lahat sila ay hindi magkasundo kung ano talaga ang ugat ng kahirapan. Kaya nagpasya silang magbuo ng komite para magsaliksik. Nagpunta sila sa iba’t ibang lupain upang hanapin at malaman ang kasagutan. Hanggang may nakapagsabi sa kanila na may isang mabuting taong nakaaalam ng ugat ng kahirapan at ano ang lunas dito. Kaya’t dagli nilang pinuntahan ang naturang tao. Paalis na ang taong iyon upang pumunta sa isang napakahalagang pagpupulong nang kanilang maabutan at abalahin. Agad namang nagpaunlak ang taong nasabi."

Sa kwento, may limang tinukoy na dahilan ng kahirapan - katamaran, parusa ng Maykapal, kamangmangan, kapalaran, at populasyon. At sa ngayon marahil ay maidaragdag natin bilang pang-anim ang pagboto sa kawatan kaya naghihirap ang tao. Mali ang kanilang ibinoto. Hindi nila kauri. Silang mga maralita ay bumoto ng mayayaman, masalapi, at makapangyarihan sa lipunan. Silang mga isda ay bumoto ng mga lawin upang mamuno sa kanila.

Hindi nila ibinoto ang mga kandidato nilang kauri, tulad ng manggagawa, maralita, vendor, driver, at kapwa nila mahihirap. Silang mga isda ay dapat bumoto sa kapwa nila isda upang pamunuan sila, dahil alam ng kapwa nila isda ang kanilang mga suliranin. Hindi tulad ng mga lawin o agila na binoto ng mga isda na walang alam sa pamumuhay at kalagayan ng kapwa nila isda.

PAANO KA NAGING MAHIRAP?

"Paano ka ba naging mahirap?"

ang tanong ng isang kaibigan

na tulad niya, hanap ay lingap

"Panay ang boto ko sa kawatan."

dahil komik istrip lamang iyon

ay natatawa tayo sa sagot

gaano katotoo ang tugon

ngiti nati'y wala na't bantulot

katotohanan ang kanyang sambit

na buto natin ay manginginig

pagkat sa kalooba'y masakit

pagkat dukha'y winalan ng tinig

kung isda ang mga maralita

at mga pulitiko'y agila

isda ba'y binoboto ng isda

o binoto'y di kauri nila

pag-isipan natin ng malalim

ang komiks na iyon ay matalim

pinakita gaano kalagim

ang sistemang karima-rimarim

03.06.2024

Nasaan ang Seria?

NASAAN ANG SERIA?

may bansang Seria ba't ito'y naglaho?

kaytagal hinanap, typo error lang

aba'y walang bansang Seria, wala po

kundi Syria, Syria iyon malamang

nagsanga-sanga sa palaisipan

ang YEMEN at SERIA na dapat SYRIA

sa titik E sila'y nagsangandaan

kung aayusin sa titik Y sana

baligtarin lang ang salitang YEMEN

at SERIA ay gawin agad na SYRIA

Y sa SYRIA ang simula ng YEMEN

kung nakita agad, maaayos pa

baka inaantok ang gumagawa

o kaya ito'y kanyang minadali

habol ang deadline, baka pa nangapa

o may problema't sa pagsinta'y sawi

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Ulat: Patay sa sunog

ULAT: PATAY SA SUNOG

"Isang mag-asawa na senior citizen at dalawa nilang anak ang nasawi nang masunog ang kanilang bahay sa Brgy. Talon Dos, Las Piñas City, kahapon ng madaling araw."

"Sa ulat ng Las Piñas police, nagsimula ang sunog ng 2:38 ng madaling araw na umakyat lang sa unang alarma at naapula alas-4:36 ng madaling araw. Tinatayang aabot sa P7.5 milyon ang halaga ng napinsala. Inaalam pa ang sanhi ng sunog." ~ mula sa balitang "4 miyembro ng pamilya, patay sa sunog", pahayagang Pang-Masa, Marso 1, 2024, headline sa pahina 1 at ulat sa pahina 2

tinaguriang Fire Prevention Month ang Marso

dahil ba panay sunog sa panahong ito?

tulad na lang ng headline nitong Marso Uno

namatay sa sunog ay apat na miyembro

ng pamilya, nakalulungkot na totoo

ang Marso'y nakagisnang tag-araw, mainit

nagbabago man ang klima paulit-ulit

sa ganitong panahon, sunog ba'y malimit?

Fire Prevention Month ba'y paano makakamit?

upang di danasin ang sunog na kaylupit

pag nasunugan tiyak di mapapalagay

ang diwa't puso'y ligalig, tigib ng lumbay

tanging masasabi sa nasunugang tunay

kami po ay taospusong nakikiramay

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Pinais na galunggong

PINAIS NA GALUNGGONG

madalas, nais ay pampagana

tulad ng pinais na galunggong

kaunti man ang tangan mong kwarta

ay masarap na kahit sa tutong

pagkat payak lang ang pamumuhay

sa madaling araw na'y gigising

kape ay papainiting tunay

habang sa asawa'y naglalambing

tiyak anong sarap ng agahan

pag mutyang diwata ang kasalo

ganito'y talagang tutulaan

ng pusong tumitibok ng husto

tara, tiyan ko na'y kumakalam

pinais na galunggong ang ulam

- gregoriovbituinjr.

03.06.2024

Sa kaarawan ni Cherpin, edad 7

SA KAARAWAN NI CHERPIN, EDAD 7

flash card ng mga bayani at isang aklat

ang regalo sa may kaarawang pamangkin

namin ni misis, pitong taon na ang edad

bata pa subalit may talino nang angkin

sa paaralan baka sa kanya'y itanong

mga bayani ba natin ay sino-sino?

nagkarerahan sina kuneho at pagong

nagwagi si pagong, bakit kuneho't talo?

makabuluhang regalo'y aming inalay

sa pamangking nagdiriwang ng kaarawan

bagamat munti man ang aming nabigay

dito'y marami na siyang matututunan

bagamat edad pa lang niya'y pitong taon

mga bayani'y magandang ipakilala

sa pabula ay mabatid ano ang leksyon

at maging gawi na niya ang pagbabasa

- gregoriovbituinjr.

03.05.2024

Surot

SUROT

"Inatake ng mga surot ang ilang pasahero na nakaupo sa mga silya sa Ninoy Aquino International Airport (NAIA) Terminal 2 at 3. Nag-viral sa social media ang dinanas ng mga biktima na nagkaroon ng naglalakihang pantal." ~ mula sa balitang "Surot umatake sa NAIA, nag-viral sa social media", pahayagang Pilipino Star Ngayon, Marso 1, 2024, pahina 8.

i

O, surot, kayrami n'yo muling nabiktima

sa sinehan ko kayo unang nakilala

kaya pagpuntang sinehan ay naghindi na

ngayon, sa paliparan kayo naglipana

sa saliksik, sinlaki lang kayo ng buto

ng mansanas na hilig ay dugo ng tao

sa drakula o aswang ba nagmana kayo?

kaming tao ba'y nang-aabala sa inyo?

dapat may gawin sa inyo ang pamunuan

ng NAIA, linisin ang mga upuan

idisimpekta ang inyong pinamahayan

at tuluyang matukoy ang pinanggalingan

ii

ang ganitong problema'y nakatitigagal

grabe pag may surot sa pinuntahang lugar

mababatid lang pag ikaw ay nagkapantal

baka dalhin mo pag eroplano'y umandar

- gregoriovbituinjr.

03.05.2024

saliksik mula sa: https://www.gov.mb.ca/asset_library/en/bedbugs/fact_sheet_tagalog.pdf

Pagtitig sa kisame

PAGTITIG SA KISAME

minsan, nagninilay pa rin sa hatinggabi

naroroong nakatingala sa kisame

mata'y mulat na sa isip may sinasabi

nakatitig sa kawalan, anong mensahe

marahil ay naghihintay pa rin ng antok

di makatulog, nangangagat pa ang lamok

kanina lamang sa pagkilos ay kalahok

na sigaw ay ibagsak ang sistemang bulok

ano bang meron sa kisame kundi agiw

o marahil hindi, may larawan ng giliw

at naiisip ang pagsintang walang maliw

tulad ng makatang sa mutya'y nababaliw

minsan, kisame ang kasangga sa umaga

doon ibinubulong ang mga problema

doon kinakatha ang mga nakikita

hanggang susing kataga'y ibunyag ng musa

- gregoriovbituinjr.

03.05.2024

Sa Marso Otso ay muling wawagayway ang bandila

SA MARSO OTSO AY MULING WAWAGAYWAY ANG BANDILA

sa Marso Otso ay muling / wawagayway ang bandila
ng mga kababaihang / kalahati nitong bansa
pati ng sandaigdigan, / babaeng sadyang dakila
na pinagmulan ng lahi, / ng sambayanan, ng bata

ang ikawalo ng Marso / ay isang dakilang araw
na dapat alalahanin, / sa pagkilos ay isigaw
karapatan, ipaglaban, / magkaisa't magsigalaw
parangalan ang babae / dito sa mundong ibabaw

babae ang ating lola, / babae ang ating nanay
babae, di babae lang, / mabuhay sila, Mabuhay!
sila ang siyang nagluwal / sa ating mga panganay
sa kapatid hanggang bunso, / taospusong pagpupugay!

sa Marso Otso, Dakilang / Araw ng Kababaihan
sila'y atin ding samahan / sa pagmartsa at paglaban
upang kanilang makamit / ang asam na karapatan
pati ang pinapangarap / na makataong lipunan

- gregoriovbituinjr.
03.04.2024

* ang bidyo ay kuha ng makatang gala sa pagkilos laban sa ChaCha noong EDSA 38

* mapapanood ang bidyo sa kawing na: https://www.facebook.com/reel/3553001498296897

Sa buwan ng kababaihan at sa mga inang namatayan ng anak dahil sa EJK

SA BUWAN NG KABABAIHAN AT SA MGA INANG NAMATAYAN NG ANAK DAHIL SA EJK

nais ko ring alalahanin

sa Buwan ng Kababaihan

ang mga inang namatayan

dahil sa walanghiyang tokhang

ilan na ba silang nawalan

ng anak na mahal sa buhay

na walang prosesong pinaslang

ng mga drakula ng tokhang

tinumba sa dugo ang anak

dahil napagkamalang tulak

o adik kaya ibinagsak

ng tingga, sabog ba ang utak?

nasaan ang tamang proseso?

kung may sala, aba'y dakpin mo!

litisin sa hukuman dito!

bakit pinagpapaslang ito?

hustisya sa maraming ina

ng pinaslang na anak nila

pinsalang talagang nadama

nawa hustisya'y makamit pa!

- gregoriovbituinjr.

03.04.2024

* litratong kuha ng makatang gala sa Mendiola noong Marso 8, 2021

Pagbigkas ng 2 kathang tula sa Sining Luntian

PAGBIGKAS NG 2 KATHANG TULA SA SINING LUNTIAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isa nang malaking karangalan ang maanyayahang makasama sa dalawang araw na programa ng "Sining Luntian: Eksibit, Musika at Talakayan" na ginanap mula ika-2 hanggang ika-3 ng Marso, 2024 sa Grand Atrium, Robinsons Las Piñas.

Nakakagaan din sa pakiramdam na mabatid na sa programa ay nakasulat ang pangalan ko, katabi ng magaling na mang-aawit at idolong si Joey Ayala. 

5:15 PM - 5:25 PM: Spoken Poetry: Greg Bituin Jr.

5l30 PM - 6:00 PM: Special Performance: Joey Ayala

Ang aking mga tinula, pakiramdam ko, ang ilan sa aking mga obra maestra, bagamat hindi iyon ang pinakamaganda. Subalit ang paksa ay napapanahon. Ang tulang "Buhay ng Boteng Plastik sa Sahig ng Bus" ay tatlong ulit ko nang na-perform. Una ay nang tinula ko ito sa isang forum ng Green Convergence na dinaluhan naming mag-asawa. Ikalawa ay nang binidyuhan ako ni misis na itinutula iyon sa bahay, at naibahagi sa facebook. At ikatlo nitong Marso 3 sa Sining Luntian.

Ang tula namang "Bakit natin dapat alagaan ang kalikasan?" ay unang beses ko lang binigkas sa harap ng madla. 

Mapapanood ang aking pagtula simula sa 5:09:27 ng kawing na: https://fb.watch/qAWt-Fz9CP/.

Narito ang dalawang tula:

(1) BUHAY NG BOTENG PLASTIK SA SAHIG NG BUS

itinapon siya sa sahig nang siya'y maubos

kaya pagulong-gulong na siya sa loob ng bus

nagtapon ba sa kanya'y wasto ang ugaling lubos

o taong ito sa kabutihang asal ay kapos

sinisipa ng mga pasaherong nakatayo

at nasisipa-sipa rin ng mga nakaupo

pagulong-gulong sa bus na tila ba naglalaro

ngunit napapagod din siya't nais nang maglaho

buhay ng boteng plastik ay tinatapon na lamang

ng kung sinong sa paligid ay walang pakialam

ganyan nga ang buhay na kanilang nararanasan

tinatapon kung saan matapos pakinabangan

naglipana na sa mundo ang milyun-milyong plastik

sa basurahan at dagat sila'y nagsusumiksik

kung may pakialam ka'y huwag magpatumpik-tumpik

ikampanyang tigilan na ang paglikha ng plastik

(2) BAKIT NATIN DAPAT ALAGAAN ANG KALIKASAN?

bakit natin dapat alagaan ang kalikasan

ito'y aking katanungang dapat may katugunan

hinagilap ko ang sagot sa iba't ibang bayan

hanggang nagbabagong klima'y akin nang naramdaman

ilang taon na lang daw, tataas na itong dagat

mga yelo'y matutunaw, di akalaing sukat

dagdag pa'y titindi raw ang mga bagyo't habagat

kung mangyari ito'y may paghahanda ba ang lahat

di lang simpleng mag-alaga ng bulaklak sa hardin

di lang simpleng magtanim ng prutas sa lupa natin

dapat wala nang plastik sa dagat palulutangin

dapat wala nang mga plantang coal ay susunugin

dapat itigil ng Annex I countries ang pagsunog

ng mga fossil fuel na sa mundo'y bumubugbog

pagtindi ng global warming ay nakabubulabog

dapat may gawin tayo bago pa bansa'y lumubog

di lang simpleng mag-drawing ng magandang kagubatan

di lang simpleng ipinta't itula ang kabukiran

dapat kongkreto'y gawin sa kongkretong kalagayan

magtulungan na upang iligtas ang kalikasan

Matapos ang aking pagtula ay tinawag ako ng emcee na si Jeph Ramos at tinanong kung bakit dinadaan ko sa tula ang aking pagtingin sa kalikasan. At sinabi kong ang tula ay maaaring makapagmulat sa mga nakakarinig. Nabanggit ko rin na ako'y nag-aral ng pagtula sa Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo (Setyembre 2001-Marso 2002), at sa Palihang Rogelio Sicat Batch 15. Bago bumaba sa entablado ay binigyan ako ng sertipiko ng emcee, at nagbigay din ng isang makapal na notbuk si David D'Angelo.

Kaming mga nag-perform ay naging tagapagsalita naman sa Panel Discussion: Sining at Kalikasan (Role of Arts and Culture in Climate Action), kung saan nakasama ko ang vocalist mula sa bandang Viplava na si Jess Cayatao, ang Mobsculp artist na Yoj Blanco, at si Joey Ayala. Ang moderator ay si Jeph Ramos ng Green Party of the Philippines.

Muli, maraming maraming salamat sa pagbibigay sa akin ng pambihirang pagkakataong tumula sa aktibidad na iyon, lalo na sa pagbibigay ng halaga sa pagbigkas ng tula bilang sining na mas dapat pa nating payabungin para sa mga susunod pang salinlahi. Mabuhay!

03.04.2024

Inihandang talumpati para sa kalikasan

INIHANDANG TALUMPATI PARA SA KALIKASAN

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Isang malaking karangalan sa akin ang mabigyan muli ng pambihirang pagkakataong tumula sa harap ng mga dadalo sa Sining Luntian: Eksibit, Musika at Talakayan para sa Kalikasan na ginaganap ng dalawang araw, mula Marso 2-3, 2024 sa Grand Atrium, Robinsons, sa Las Piñas. Ito na ang ikalawa kong pagtula sa aktibidad na iyon. Ang una ay ilang taon na ang nakararaan, sa lugar ding iyon, na kasama ko si misis.

Subalit bukod sa pagbigkas ng tula, naanyayahan din akong maging panelist sa talakayang pinamagatang Panel Discussion: Sining at Kalikasan (Role of Arts and Culture in Climate Action). Naka-iskedyul ang nasabing talakayan sa ganap na ikaanim ng hapon ng Marso 3, 2024.

Sa ganitong pagkakataon ay dapat nakahanda at hindi basta pupunta na lang sa pagtitipon nang aanga-anga at bahala na si Batman. Tulad ng Boy Scout, dapat laging handa. Kaya naghanda ako ng aking sasabihin, kung sakali, upang tuloy-tuloy at hindi doon lang ako mag-iisip ng aking sasabihin. 

Narito ang aking inihandang munting panayam o talumpati na bibigkasin ko sa nasabing pagtitipon:

ANG TALUMPATI

Magandang gabi po sa ating lahat.

Isang karangalan po ang maging bahagi ng ganitong pagtitipon ng mga makakalikasan, ekolohista o environmentalist, o yaong may mga pagpapahalaga sa kalikasan. Sabi nga, pag naanyayahan ka tulad nito, agad mo itong paunlakan dahil bihira ang ganitong pagkakataon.

Isang karangalang maging isa sa tagapagsalita sa Panel Discussion na Sining at Kalikasan (Role of Arts and Culture in Climate Action), sa dalawang araw na aktibidad na Sining Luntian: Musika, Eksibit, at Talakayan Para sa Kalikasan dito sa Robinsons Las Piñas, dahil na rin sa imbitasyon ni Ginoong David D'Angelo, na tumakbong senador noong nakaraang halalan. Tatakbo kaya siya sa susunod na eleksyon? Ating siyang suportahan. Kailangan natin ng kampyon para sa kalikasan.

Sa paksang Role of Arts and Culture in Climate Action ay agad akong sumang-ayon upang ibahagi ang mga karanasan sa nilahukan kong dalawang beses na Climate Walk from Manila to Tacloban, at isa sa internasyunal. Una ay noong 2014 mula Oktubre 2 - Nobyembre 8, 2014, sa unang anibersaryo ng Yolanda. At ikalawa, ay noong nakaraang taon, mula Oktubre 8 hanggang Nobyembre 7, 2023, sa bisperas ng ikasampung anibersaryo ng Yolanda. Nakalahok din ako sa French leg ng Climate Pilgrimage from Rome to Paris mula Nobyembre 7 hanggang Disyembre 14, 2015, at nasaksihan ang pagkapasa ng Paris Agreement sa COP21. Doon ay dinala rin natin ang Filipino version ng Laudato Si, na isinalin sa wikang Filipino ng inyong lingkod. Sa tatlong okasyong iyon ay kinatawan ako ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). Sa ngayon ay isinuot kong muli ang tshirt na ginamit sa Climate Walk 2023.

Ano nga ba ang papel ng makata sa pagtataguyod ng kagalingan ng kalikasan at ng hustisyang pangklima o Climate Justice? Ang papel ng makata ay hindi lamang para siyang nasa toreng garing o ivory tower na tinutula lang ano ang magaganda. Tulad ng alay na bulaklak sa isang dalaga, tulad ng pagpitas ng bituin upang ikwintas sa nililiyag, tulad ng pag-ibig sa sinisinta, kundi maging konsensya ng bayan. Ika nga ng makatang Pranses na si Percy Byshe Shelley, "Poets are the unacknowledged legislators of the world." Sabi naman ni Ho Chi Minh, na lider noon ng Vietnam, “Poetry should also contain steel and poets should know how to attack." Sa pagkamalikhain naman, ayon sa makatang Carl Sandburg, "Poetry is an echo, asking a shadow to dance" tulad ng pinagsasalita ng makata ang araw, ang buwan, boteng plastik, upos ng yosi, isda at pusit na kumain ng microplastic, batang nangangalakal, mismong kalikasan.

Dapat kasama rin ang makata sa pagkilos, hindi lang pulos sulat at salita, kundi higit sa lahat ay sa gawa, tulad ng pagtula sa rali. Bilang makata, may nakahanda na akong bolpen at papel, o notbuk upang doon ko isulat nang patula ang aking naging karanasan o kaya'y mga naiisip. Bawat tula’y tinitiyak kong may tugma at sukat, at magkakapareho ang bilang ng pantig bawat taludtod.

Noong panahon ng paglalakad ng kilo-kilometro sa Climate Walk, madalas ay sinusulat ko iyon sa araw, pag may nakitang magandang punto na dapat isulat, talakayin o tuligsain, saka na tinatapos sa gabi bago matulog. Habang tinitiyak pa rin ang tugmaan at sukat ng bawat taludtod.

Nakapaglathala ako ng aklat ng tula noong 2014 na pinamagatang "Sa Bawat Hakbang: Ang Climate Walk Bilang Epiko ng Pag-asa't Hustisya" at ang book launchging nito ay ginanap sa Kamayan para sa Kalikasan Forum sa EDSA malapit sa Ortigas noong Disyembre 18, 2014.

Narito ang isang tulang kinatha ng inyong lingkod noong Oktubre 7, 2014 habang nagpapahinga kami sa Our Lady of the Candle sa Candelaria, Quezon.

MGA PAANG NANLILIMAHID

nanlilimahid sa dumi ang mga paa

kilo-kilometrong hakbang ang pinuntirya

tila kilo-kilong libag ang nanalasa

anaki'y nasa paglulupa ang pag-asa

ang mga paang sa dumi nanlilimahid

sa iba't ibang bayan kami'y inihatid

upang hustisyang pangklima'y maipabatid

sa masa upang sa dilim ay di mabulid

ang mga paa'y nanlilimahid sa dumi

mitsa ang Climate Walk na kanilang sinindi

upang tao't gobyerno sa kapwa'y magsilbi

ng taos-puso sa araw man at sa gabi

nanlilimahid man ang mga paa namin

ito'y para sa isang magandang layunin

upang sa climate change itong mundo'y sagipin

at Climate Justice Now! ang sigaw na mariin

Kinatha naman sa banal na nayon ng Taize sa Pransya habang kami'y naroroon noong 14 Nobyembre 2015 ang sumusunod na tula:

MASUKAL ANG LANSANGAN PATUNGONG TAIZE

Masukal ang lansangan patungong Taize

Umagang sabik kaming umalis ng Cluny

Labing-isang kilometro, dumating kami

Bago magpananghali, buti’t di ginabi

Dinaanan namin ay dawag, kabukiran

Akyat-baba, tambak ang dahong naglaglagan

Rantso, kayraming bakang inaalagaan

Hanggang ang tinahak na’y gilid ng lansangan

Sa banal na nayon ng Taize tumigil

At isinuko roon anumang hilahil

Sa aming adhika’y walang makapipigil

Lalo’t hustisyang pangklima ang umukilkil

Di ko malilimot ang nayon ng Taize

Ang pagdatal dito’y ipinagmamalaki

Banal na nayong nagsisilbi sa marami

Sana dito’y makabalik pa muli kami

Sa Climate Walk 2023, ginawan naman ng Greenpeace ng video ang isa sa aking tula, kung saan bawat taludtod ay binigkas ng mga kasama sa Climate Walk. Narito ang tula:

PAGNINILAY SA CLIMATE WALK

O, kaylamig ng amihan sa kinaroroonan

habang nagninilay dito't nagpapahinga naman

tila ba kami'y kawan ng ibon sa himpapawid

na mga bundok at karagatan ang tinatawid

magkakasama sa dakilang misyon na Climate Walk

na climate emergency ang isa sa aming tutok

na climate justice sa bayan ay itinataguyod

mapagod man, naglalakad kami ng buong lugod

pagsama sa Climate Walk ay malaking karangalan

kaunti man ang lumahok sa mahabang lakaran

mahalaga'y maipahayag ang aming layunin

na climate emergency ay harapin na't lutasin

ipabatid ano ang adaptation, mitigation

ano ang climate fund, bakit may climate reparation

paano maghanda ang mga bansang bulnerable

Climate Justice Walk, ang pangalan pa lang ay mensahe

Maraming salamat po!

03.03.2024

Labanan ang dengue

LABANAN ANG DENGUE

basahin natin ang sinasabi

ng mga karatulang narini

"Puksain ang mga kiti-kiti,

bago ito maging kati-kati,"

"Tubig na walang takip

inyong bigyan ng silip."

kung ating malilirip

ang kapwa'y masasagip

dalawang bilin sa atin

na dapat lang nating dinggin

mga bata'y ipagtanggol

laban sa lamok, magkatol

linisin natin ang paligid

upang dengue'y di maihatid

ika nga, let's read and let's get rid

of mosquitoes, health is what we need

- gregoriovbituinjr.

03.03.2024

Asam ng makata

ASAM NG MAKATA

mula kina Edgar Allan Poe

Balagtas, Batute, at Rio

Alma, patuloy pa rin ako

sa buhay ng pagkatha rito

kinatha'y bunga ng pinitak

alay sa dilag na bulaklak

ang paksa'y aba't hinahamak

pati gumagapang sa lusak

ipaglalaban yaong dukha

babae't uring manggagawa

pati pagragasa ng sigwa

ay ilalarawan sa tula

ang pagtula'y mananatili

bilang tulay sa minimithi

lipunang dapat ipagwagi

ay itayo nang unti-unti

- gregoriovbituinjr.

03.03.2024

* ang litrato ay mula sa app game na Word Connect

Anino

ANINO

ako'y talagang nagitla

at di agad nakahuma

ang akala ko'y may daga

o ipis na gumagala

anino pala ng kamay

ang nakitang gumagalaw

sa laptop nagtipang tunay

sa paligid na mapanglaw

palagay na yaring loob

sa gawa man nakasubsob

sinusulat nang marubdob 

ang paksang nakakubakob

mapanglaw man ang paligid

katha'y isyung nababatid

mensahe'y dapat ihatid

sa masa't dukhang kapatid 

- gregoriovbituinjr.

03.02.2024

* mapapanood ang bidyo sa kawing na: https://www.facebook.com/reel/388844057200307

Inuming sabaw ng talbos

INUMING SABAW NG TALBOS

maganda sa katawan ang sabaw ng sili

narinig ko iyan noon, ganyan ang sabi

sa panahong sa panlalata ay sakbibi

ay tamang-tamang napabili sa palengke

kaya inilaga ko ang nasabing talbos

agad na ininom ang sabaw at inubos

kaiba mang lasa niyon ay nairaos

panlalata'y nawala't di na kinakapos

bagamat di ko man magawa araw-araw

na para bang gamot na sa sakit lulusaw

ay lingguhan namang iinom niring sabaw

ika nga, baka ma-istrok, gumalaw-galaw

payo iyong hanggang ngayon ay aking tanda

na talaga namang sinunod ko nang sadya

kayrami pang gagawin para sa adhika

upang tupdin ang misyon sa obrero't dukha

- gregoriovbituinjr.

03.02.3024