Paggawa ng titisan o ashtray

PAGGAWA NG TITISAN O ASHTRAY

ginawa kong titisan ang walang lamang delata

muli, titisan para sa nagyoyosi tuwina

upang upos ng yosi'y di basta maibasura

kundi maipon para sa yosibrik kong programa

tipunin ang upos upang di mapunta sa dagat

alam ni misis, sa tungkuling ito, ako'y tapat

sa pangangalaga ng kalikasan ay magmulat

na dapat may gawin sa upos na kakalat-kalat

kaya walang lamang delata'y ginawang titisan

sa mga opisina'y ipamahaging tuluyan

tipunin ang mga upos sa gagawing imbakan

kung sa hibla ng upos, walang magawang anuman

naisip ko sanang may magawa sa bawat hibla

ng upos ng yosi, may imbensyong magagawa ba?

katulad ng lubid mula sa hibla ng abaka

katulad din ng barong mula sa hibla ng pinya

tulong na sa kalikasan ang proyektong yosibrik

na parang paraan din ng paggawa ng ekobrik

upos ay ikulong unti-unti sa boteng plastik

kaysa mapunta sa dagat, mga isda'y hihibik

iwasang maging microplastic ang plastik sa laot

pati mga upos na sadyang kakila-kilabot

munti mang gawa sa higanteng adhika'y maabot

upang kalikasan ay di maging kalungkot-lungkot

- gregoriovbituinjr.

Potasyum para sa halamang tanim

POTASYUM PARA SA HALAMANG TANIM

minsan, masarap ding magsaging matapos kumain

lalo na't saging ay potasyum, pampalakas na rin

subalit huwag ibasura ang balat ng saging

kundi ihalo sa lupa kasama ng pananim

sapagkat kahit balat ng saging ay may potasyum

na pampalusog din sa mga tinanim mo doon

pareho kayong panalo, parehong may potasyum

nabusog ka na sa saging, pati tanim mong iyon

magtanim sa paso, maging magsasaka sa lungsod

kamatis, sili, munggo, iba pa't nakalulugod

balat ng latundan at saba animo'y alulod

habang tanim mo'y dinidiligan ng sunod-sunod

sa umaga't dapithapon magdilig ng halaman

at potasyum ng saging sa lupa'y bababa naman

tanim mo'y huwag lang sa tanghaling tapat diligan

upang sa tubig ay di agad iyon matuyuan

potasyum ay kailangan, pampatibay ng buto

kumain ng saging kahit minsan sa isang linggo

subalit huwag basta itapon ang balat nito

kundi gawin mong potasyum sa mga pananim mo

- gregoriovbituinjr.

Ang nais kong iulam

ANG NAIS KONG IULAM

kasama rin ba kita sa aking paninindigan

at prinsipyong isinasabuhay kong kainaman

tulad ng isinasaad sa aking kasuotan

sabi: "I am a vegetarian and a budgetarian."

sadyang iniwasan ko na ang pagkain ng karne

pinili kong buhay tulad sa bayang nagsisilbi

halina't magtanim tayo ng gulay, magparami

upang balang araw may mapipitas tayo, pare

lumaki akong hinahanap ko'y isdang galunggong

na sinasawsaw ko sa kalamunding at bagoong

habang binibili ko sa palengke'y okra't talong

talbos ng kamote, habang sinasangag ang tutong

ang tanong ko lamang: mahilig ka rin ba sa laman

ng baboy, manok, baka, kambing, o katulad niyan

sakali bang makasama mo ako'y igagalang

ang aking tindig kung ano ang nais kong iulam

maraming salamat kung ako'y naunawaan mo

sakali mang di mo ako samahan sa prinsipyo

talbos na sapaw sa kanin, sitaw na inadobo

nilagang okra, ah, ayos na ako sa ganito

- gregoriovbituinjr.

Banta ng init

BANTA NG INIT

ingat po kayo, mga kapatid at kababayan

tiyaking may dala laging tubig sa kainitan

at kung maglalakad sa init ay magpayong naman

tiyaking alagaang lagi ang inyong katawan

init ng panahon ay nadarama nating sadya

na maaaring maging dahilan ng panghihina

may banta ng heat istrok, ayon sa mga balita

mataas na temperatura'y layuan mong kusa

huwag basta lumabas, baka kutis mo'y mangitim

lalo't tirik ang araw, baka madama'y panimdim

ah, mahirap maglakad ng walang punong malilim

lalo't nasa lungsod na init na ang nasisimsim

nilalagnat na ang mundo, kay-init ng panahon

nakakapangamba kung basta lang maglilimayon

pag-ingatan ang katawan at maging mahinahon

upang makapag-isip mabuti sa bawat hamon

- gregoriovbituinjr.

Huwag magkalat

HUWAG MAGKALAT

nagkalat ang upos at plastik sa mga lansangan

mga di na magawang itapon sa basurahan

pagkat samutsaring putakti ang nasa isipan

kaya napabayaan ang daigdig na tahanan

di ba nakagagalit na noong tayo'y bata pa

tinuruan na saan itatapon ang basura

subalit nang tayo'y magsilaki't nagkaasawa

inaral na'y balewala, basura'y naglipana

anong dapat gawin, mula ibaba hanggang tuktok

ihiwalay ang nabubulok sa di nabubulok

sa karagatan, basura'y itigil nang isuksok

daigdig ay di basurahan, huwag maging bugok

disiplina nga lang ba ito o pagbalewala

sa kapaligiran ng mga matatanda't bata

paanong malinis na daigdig ay maunawa

ay sa tahanan naman talaga nagsisimula

ayaw nating maging basurahan ang bansa natin

ng bansang Canada, Korea't iba pang bansa rin

sila'y ating ipinrotesta't nais pang sipain

kahiya-hiya kaya bansa'y atin ding linisin

di basurahan ang daigdig na ating tahanan 

ang tahanan at kalikasan ay di basurahan

at di rin basurahan ang ating kapaligiran

mga prinsipyong gabay at gawing paninindigan

- gregoriovbituinjr.

Di pa matatapos ang paggawa ng ekobrik

DI PA MATATAPOS ANG PAGGAWA NG EKOBRIK

muling nakatipon ng mga ginupit na plastik

sa panahon ng pandemya'y di nagpatumpik-tumpik

kaysa walang ginagawa't mata'y biglang tumirik

mabuting magpatuloy sa paggawa ng ekobrik

napupuno na kasi ng plastik ang karagatan

ang buong daigdig na'y ginagawang basurahan

sa laot, upos, plastik at basura'y naglutangan

ito ba ang pamana natin sa kinabukasan?

nag-eekobrik sa ibang bansa'y marami na rin

nauunawaan din nila anong suliranin

batid na lugmok na sa plastik ang daigdig natin

kaya ito, mga plastik ay gugupit-gupitin

plastik ay isusuksok sa loob ng boteng plastik

magpasok ng magpasok at magsiksik ng magsiksik

hanggang sa pag pinindot mo'y kaytigas nang parang brick

gawing lamesa't upuan ang nagawang ekobrik

nag-aambag nang pilit munti man ang ginagawa

bakasakaling sa kalikasan ay mangalaga

sa pamamagitan ng pag-eekobrik ng kusa

pagkat mundong ginawang basura'y kasumpa-sumpa

- gregoriovbituinjr.

Tayo ang kalikasan

TAYO ANG KALIKASAN

"Tayo ang kalikasan" sa tarpolin ay pamagat

ng tulang naroon, sa pitong taludtod nasulat

talab sa puso't diwa ang mensaheng nadalumat

tayo raw ang kalikasan ang isinisiwalat

gawin ang marapat, isa lang ang ating daigdig

sa pangangalaga nito, tayo'y magkapitbisig

mga sumisira nito'y dapat nating mausig

at kung kinakailangan, sila'y ating malupig

pasasalamat sa makabagbag-damdaming tula

kaya sa tarpoling ito'y nag-selfie ang makata

salamat sa mensahe at kayraming natutuwa

dahil sa prinsipyado't makatuturang adhika

salamat sa makatang kumatha ng tulang iyon 

kung sino man siya'y isa iyong pagkakataon

upang madla'y magsikilos, magkaisa't bumangon

upang tahanang daigdig ay saklolohan ngayon

- gregoriovbituinjr.

* selfie sa aktibidad ng mga grupong makakalikasan sa QC Memorial Circle bandang 2017 o kaya'y 2018

Pagninilay sa iba't ibang yugto

PAGNINILAY SA IBA'T IBANG YUGTO

lumalatay sa binti ang dinulot ng delubyo

di dapat maglakad sa baha matapos ang bagyo

lalo na't lestospirosis ay tiyak kalaban mo

at paano pa kaya kung may rayuma si lolo

magtanim ng gulay ay isang aral sa pandemya

upang may mapipitas balang araw ang pamilya

magtanim ng puno kahit matagal pang mamunga

kahit tagalungsod ay mag-urban farming tuwina

nakababahala ang mga basura sa dagat

mga plastik, upos at face mask na yaong nagkalat

tao nga ba ang dahilan, ang budhi'y nanunumbat

laot na'y basurahan, sa dibdib mo ba'y mabigat

kabundukan at kagubatan ay nakakalbo na

dahil sa ilegal na pagtotroso't pagmimina

dito'y limpak ang tubo ng mga kapitalista

balewala lang kung kalikasan ay masira na

may Earth Day sa Abril, National Bird Day sa Enero

World Forestry Day at World Water Day naman sa Marso

may World Environment Day at World Oceans Day sa Hunyo

at World No Tobacco Day sa huling araw ng Mayo

may World Ozone Day at Green Consumers Day sa Setyembre

may World Habitat Day at World Wildlife Week sa Oktubre

aba'y may America Recycles Day sa Nobyembre

World Soil Day, International Mountain Day sa Disyembre 

maraming araw palang para sa kapaligiran

mga paalalang magsikilos ang taumbayan

at huwag balewalain si Inang Kalikasan

dahil iisa lang ang daigdig nating tahanan

personal kong ambag ang maggupit-gupit ng plastik

isiksik sa boteng plastik upang gawing ekobrik

tinanganan kong tungkuling walang patumpik-tumpik

na pati upos ng yosi'y ginagawang yosibrik

tara, pakinggan natin yaong lagaslas ng batis

masdan din ang batis, di ba't kayganda kung malinis

pag kalikasa'y sinira, iyo bang matitiis

o tutunganga ka lang kahit may nagmamalabis

- gregoriovbituinjr.

Salamisim sa iba't ibang tagpo

SALAMISIM SA IBA'T IBANG TAGPO

tulad ng kagutumang sadyang di kayang tiisin

yaong pagtahak sa masalimuot na landasin

"matter over mind" talaga kung iyong iisipin

ang anumang nangyayari sa buhay-buhay natin

kaya habang ginagawa ang akda sa tiklado

at inaayos ng matino ang letra't numero

nagsalimbayan sa isip ang mga panlulumo

habang sa pandemya'y kayraming nagsasakripisyo

katuwang ko sa problema ang kapwa maralita

kasangga sa pakikibaka'y mga manggagawa

lakad ng lakad kung saan-saan ang maglulupa

at lipunang makatao'y aming inaadhika

paminsan-minsan ay naggugupit-gupit ng plastik

upang isiksik ang mga ito sa boteng plastik

mahalagang tungkulin na itong pageekobrik

habang upos naman ang tinitipon sa yosibrik

minsan, kinakayod ang niyog upang magbukayo

habang nakikipaghuntahan pa rin kay tukayo

iwinawasto ang mga kaisipang baligho

na alak, babae't sugal ang sinasambang luho

nang anak niya'y pinaslang ay dama ko ang inang

habang luha niya'y umaagos nang walang patlang

di matingkala ang pinsalang likha sa pinaslang

lalo't sanhi'y balighong utos ng ama ng tokhang

ipinaglalaban man ang panlipunang hustisya

prinsipyo'y di isusuko ng mga aktibista

lalo't lipunang makatao ang adhika nila

na siya ring isusulat ng makata tuwina

- gregoriovbituinjr.

World No Tobacco Day ang huling araw ng Mayo

WORLD NO TOBACCO DAY ANG HULING ARAW NG MAYO

World No Tobacco Day pala'y huling araw ng Mayo

at sa gawaing pagyoyosibrik ay naririto

United Nations umano ang may pakana nito

upang marami'y tumigil na sa pananabako

pagkat tayo'y may karapatan daw sa kalusugan

at malusog na pamumuhay sa sandaigdigan

upang pangalagaan din daw ang kinabukasan

ng mga susunod pang salinlahi't kabataan

ang World Health Assembly'y nagpasa ng resolusyon

upang maiguhit ang pandaigdigang atensyon

sa pagkamatay at sakit na nangyayari noon

dulot ng tabako't paninigarilyo ng milyon

at huling araw ng Mayo'y kanilang itinakda

bilang World No Tobacco Day, pinaalam sa madla

ngunit kayraming kumpanyang ito ang ginagawa

kung ipasara'y walang trabaho ang manggagawa

ang tabako't sigarilyo'y parehong hinihitit

may epekto sa katawan, yosi man ay maliit

tindi ng epekto sa baga'y  nagdulot ng sakit

basurang upos nama'y iniintindi kong pilit

gayunman, sang-ayon ako sa konseptong kayganda

tinutukan ko naman ay upos na naglipana

pagyoyosibrik ko'y pagbabakasakali muna

baka sa mga upos ng yosi'y may magawa pa

- gregoriovbituinjr.

* ayon sa World Health Organization: 

"In 1987, the World Health Assembly passed Resolution WHA40.38, calling for 7 April 1988 to be "a world no-smoking day. In 1988, Resolution WHA42.19 was passed, calling for the celebration of World No Tobacco Day, every year on 31 May."

Ang magtanim ng puno

ANG MAGTANIM NG PUNO

sinabi noon ng isang polimatong Bengali

at makatang nagngangalang Rabindranath Tagore

ang magtanim ng puno, mag-alaga't magpalaki

kahit sa lilim nito'y di sumilong o tumabi

ay nauunawaan na ang buhay na sakbibi

sa sinabi ako'y nagpapasalamat ngang sadya

bilang napaisip at talagang napatingala

dapat na akong magtanim ng puno't magsimula

pagtatanim ko sa paso'y ngayon ko naunawa

na sa kalikasan at sa kapwa'y may magagawa

halina't magtanim ng puno upang mga ibon

ay may matatahanan kung saan sila hahapon

mga ibong malaya, sa hawla'y di ikukulong

at mga tao'y sa lilim ng puno magkakanlong

pipitas ng bunga nito nang maibsan ang gutom

- gregoriovbituinjr.

* litrato mula sa google

Ginisang wombok

GINISANG WOMBOK

kaysarap ng inulam kong wombok o petsay Baguio

na sa isang sibuyas at bawang ay ginisa ko

pang-almusal, pananghalian, hapunan na ito

kahit isang wombok lang, pangmaramihang totoo

dito'y pumilas lang ako ng nasa sampung dahon

makapal pa ang wombok, pangsanlinggo yata iyon

tantya ko'y higit limampung dahon pa ang naroon

tamang pang-ulam para sa maraming nagugutom

kung dahon ng petsay sa Maynila'y pito o walo

baka ang sangkilong wombok ay animnapu't tatlo

kaya laking pasalamat ko sa wombok na ito

pagkat ilang araw din itong pagkain, panalo!

nagsaliksik ako hinggil sa wombok at maarok

ang iba pang uri ng petsay na dito'y kalahok

sa U.P. Diksiyunaryong Filipino'y walang wombok

idagdag ito sa diksyunaryo'y aking paghimok

tara, ang niluto kong ginisang wombok ay tikman

ako'y sabayan na rin ninyo sa pananghalian

tiyak madarama ninyo'y di lamang kabusugan

kundi masasarapan pa kayo't masisiyahan

- gregoriovbituinjr.

05.05.2021

Face mask sa ilalim ng dagat

FACE MASK SA ILALIM NG DAGAT

bukod sa upos ng yosi't plastik sa karagatan

pati mga binasurang face mask na'y naririyan

bakit ba karagatan ay ginawang basurahan

paano ito nangyari't sinong may kagagawan

dapat may patakaran kung saan lang itatapon

ang mga face mask at face shield pag binasura iyon

kawawa pati mga isdang face mask ay nilalamon

na ayon sa ulat, nahahalo sa lumot iyon

lalo't nagiging microplastic ang mga basura

sa dagat, na sa liit ay di natin nakikita

pag kinain ng isda, tanggalin man ang bituka

at kinain natin ang isda, aba'y paano na

kaya pagtatapon ng face mask ay dapat isipin

subalit may balita noong di dapat gayahin

nilagay daw sa unan ang face mask na binenta rin

sa murang halaga subalit ito'y mali't krimen

dapat magkaroon ng batas ang pamahalaan

kung anong tamang gawin sa mga face mask na iyan

o gumawa ng inisyatiba ang taumbayan

nang face mask ay di maging basura sa karagatan

- gregoriovbituinjr.

Sa lilim ng puno

SA LILIM NG PUNO

matapos dumalo sa programang pangkalikasan

ay namasyal naman ang magsing-irog sa liwasan

mapuno, mahangin, kaysarap ng pananghalian

habang kung anu-ano lang ang napapag-usapan

nagyaya lang si misis na doon kami'y dumalo

pagkat isang ninang namin ang nagsalita rito

Earth Day iyon, tatlong taon na iyon, ang tanda ko

nakinig kami't maraming napag-aralang bago

kapwa suot ay lunting tshirt na may sinasabi

sa kanya'y kay Pope Francis, may-akda ng Laudato Si

akin naman ay panawagan ng Save Sierra Madre

nangangahulugang sa mundo, kami'y magsisilbi

kaysarap ng aming pahinga sa lilim ng puno

na pinag-usapan ay punong-puno ng pagsuyo

- gregoriovbituinjr.

* ang litrato'y selfie ni misis noong Earth Day 2018 sa Ninoy Aquino Wildlife sa Lungsod Quezon

Isa pang tula sa Earth Day 2021

ISA PANG TULA SA EARTH DAY 2021

"I am an ecobricker and a yosibricker," oo

iyan nga ang napili kong itatak sa tshirt ko

upang sabihing halina't gumawa tayo nito

nang kalikasan ay mapangalagaang totoo

kasama ko si misis sa paggawa ng ecobrick

kung saan aming ginugupit ang naipong plastik

sa boteng plastik nga'y talaga namang sinisiksik

upang sa kalaunan ay patigasing parang brick

saka nagawang ecobrick ay pagdidikitin pa

upang gawing istruktura tulad ng munting silya

at pagpatung-patungin ito nang maging lamesa

dapat talagang matigas nang makatayo sila

ginagawa ko rin ang yosibrik mula sa upos

bilang kampanyang basura itong dapat maubos

mga hibla nito'y anong produktong matatapos

oo, gawing produkto upang kumita ang kapos

at kung may pagkakataon ka'y iyong unawain

ang aming ginagawang ito't pag-aralan mo rin

nang ecobrick at yosibrick ay ating paramihin

mabawasan ang mga basura ang misyon natin

- gregoriovbituinjr.

Ngayong Earth Day 2021

NGAYONG EARTH DAY 2021

Earth Day ay nagpapaalala

ng tahanan nating daigdig

ito'y alagaang tuwina

punuin natin ng pag-ibig

walang coal plants na sumisira

sa atmospera nitong mundo

walang polusyong lumulubha

at sa baga'y umaapekto

nagkalat na ang mga plastik

dagat ay puno na ng upos

mag-ekobrik at magyosibrik

bakasakaling makaraos

bawal na basura'y masunog

baka hininga'y di tumagal

kalikasan na'y nabubugbog

anong nakita nating aral?

alagaan ang kalikasan

at tanging tahanang daigdig

mga sumisira'y labanan

at dapat lang namang mausig

- gregoriovbituinjr.

04.22.21

Kaunting tulong para sa kalikasan

KAUNTING TULONG PARA SA KALIKASAN

patuloy pa rin akong gumagawa ng ekobrik

na sa mga patay na oras ay nakasasabik

gupit ng gupit ng plastik ng walang tumpik-tumpik

upang tulungan ang kalikasan sa kanyang hibik

paulit-ulit ko mang sabihing naglipana

ang plastik na basura sa laot, bahay, kalsada

ngunit tila binabalewala ito ng iba

katwiran nga'y may trak na tagahakot ng basura

bukod sa paglikha ng ekobrik, may yosibrik din

na pawang upos ng yosi naman ang titipunin

at ipapasok sa boteng plastik, isa-isahin

ah, nakakadiri naman daw ang aking gawain

ngunit nais kong may maitulong sa kalikasan

ekobrik at yosibrik ang aking pamamaraan

ayokong malunod sa upos ang ating karagatan

ayokong maging basurahan ang mga lansangan

gawing mesa't upuan ang magagawang ekobrik

pag-isipan kung anong magagawa sa yosibrik

mahalaga'y matipon ang ating mga siniksik

baka naman may makita pang solusyon sa plastik

kaunting tulong lang naman ang aking ginagawa

kaya sana layuning ito'y iyong maunawa

kung tutulungan mo ako'y huwag ngawa ng ngawa

kung nais mong tumulong, halina't gawa ng gawa

- gregoriovbituinjr.

Ang polusyon

ANG POLUSYON

nakatalungko sa sulok

ang makatang tila lugmok

dahil nakasusulasok

na ang naglipanang usok

nakakasuyang polusyon

ay isang malaking hamon

anong dapat na solusyon

upang mawala paglaon

sadyang nakakatulala

ang usok na sumisira

sa mga baga ng madla

ang magagawa ba'y wala

huwag nating isantabi

ngunit isiping maigi

kung anong makabubuti

sa mundong sinasalbahe

tambutso'y laging linisin

mga coal plants ay alisin

dapat luminis ang hangin

na ating dapat langhapin

sa baga'y nakasisikip

ang polusyong di malirip

sana, mundo pa'y masagip

ikaw, anong nasa isip?

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala habang naglalakad kung saan-saan

Ilang aklat sa kalikasan

ILANG AKLAT SA KALIKASAN

ilang aklat sa kalikasan

ang naroroon sa harapan

sana'y makabili rin naman

panlagay sa inyong aklatan

babasahing mahahalaga

sa kinabukasan ng masa

na mundo'y alagaan sana

ah, collectors' item talaga

bakit aalagaan natin

ang daigdig na tahanan din

ninyo at ng lahat sa atin

sa mga bata'y pamana rin

magandang basahin mo naman

Philippine Native Trees 1O1

upang inyo namang malaman

katutubong puno ng bayan

halina't magbasa ng aklat

na sadyang nakapagmumulat

may misyon kang madadalumat

na mundo'y alagaang sukat

- gregoriovbituinjr.

Di ko madalumat ang talinghaga

DI KO MADALUMAT ANG TALINGHAGA

di ko madalumat ang talinghaga

narinig ngunit di ko maunawa

kaya naroong napapatunganga

tila may panganib na nakaamba

may malaking unos bang paparating

bakit gitara'y di tumataginting

barya sa tibuyo'y kumakalansing

bakit nauso muli ang balimbing

maraming haka-hakang malalabnaw

mag-ingat sa dengge't maraming langaw

nagdidilim kahit araw na araw

titigan daw ang buwan, may lilitaw

may sinabi ang matandang makata

nang makahuntahan niya ang mada

bakit mga bulok ay nanariwa

bakit walang muwang ang bumulagta

isang balimbing ang nagtalumpati

partido raw nila ang magwawagi

ngingiti-ngiti lang ang mga pari

tila mga prayleng handang maghari

naglabasan muli ang mga ahas

tanda na bang uulan ng malakas

o muling maghahari ang marahas

na turing sa mamamayan ay ungas

ang talinghaga'y di ko maunawa

subalit sugat ay nananariwa

ngunit maghanda't parating ang sigwa

may pag-asa, huhupa rin ang baha

- gregoriovbituinjr.

Sagipin si Inang Kalikasan

SAGIPIN SI INANG KALIKASAN

naaalala ko ang tamis ng pag-iibigan

ng kabalyero at ng diwata ng kagandahan

animo'y asukal ang kanilang pagtitinginan

lalo't kanilang puso'y tigib ng kabayanihan

nais nilang si Inang Kalikasan ay masagip

mula sa kagagawan ng tao, di na malirip

pulos plastik at upos ang basurang halukipkip

tila magandang daigdig ay isang panaginip

kaya nagpasya ang dalawa, mula sa pag-ibig

tungo sa pangangalaga ng nagisnang daigdig

bawat isa'y dapat magtulungan at kapitbisig

mga nagdumi sa paligid ay dapat mausig

magandang daigdig ay kanilang tinataguyod

habang basura't upos sa aplaya'y inaanod

dapat kumilos, baguhin ang sistemang pilantod

bago pa sa laksang basura tao'y mangalunod

- gregoriovbituinjr.

Sa dibdib ng kagubatan

SA DIBDIB NG KAGUBATAN

nasa dibdib ng kagubatan ang kapayapaan

at ginhawang hinahanap-hanap ng mamamayan

subalit di ka magugutom, magsipag ka lamang

matatalisod mo lamang ang laksang gugulayin

sa mga puno'y may mga bunga pang makakain

subalit mag-ingat sa kumunoy na tatahakin

nagkalat din sa kagubatan ang mga ilahas

na hayop na binebenta ng mga talipandas

subalit kung magpabaya tayo, di sila ligtas

gubat para kay Florante'y madawag at mapanglaw

nang makatakas sa nambihag at doon naligaw

subalit nasagip ni Laura mula sa halimaw

tangi mong ambag ay alagaan ang kalikasan

ang mamumutol ng puno'y huwag mong hahayaan

subalit mag-ingat ka't baka ikaw ang balikan

halina't magtanim ng puno, mag-reporestasyon

upang may mapupugaran ang laksa-laksang ibon

subalit isabuhay kung ito na'y iyong misyon

- gregoriovbituinjr.

Tula sa kamatis

TULA SA KAMATIS

maraming salamat sa kamatis

bukod sa pampakinis ng kutis

at pantanggal ng umay at inis

panagip din sa gutom at amis

lalo't lockdown dahil sa pandemya

kaya sa opis lang nakatengga

paano lalamnan ang sikmura

kung sa palengke'y di makapunta

tatlong linggong lockdown ay kaybilis

mabuti na lang at may kamatis

na pinadala noon ni misis

ito'y tatlong linggong pagtitiis

nilagay sa ref kaya meron pa

sa araw-gabi'y ulam talaga

buti na lang at di nasusuka

o naumay, paulit-ulit na

minsan nga'y hilaw kong kakainin

o may kasamang toyo sa kanin

o di kaya'y bagoong o asin

o ito'y igigisa ko na rin

kaya salamat po sa kamatis

kasanggang tunay, walang kaparis

sa tatlong linggo kong pagtitiis

nasagip sa gutom, walang mintis

- gregoriovbituinjr.

Pag-iipon ng plastik upang gawing ekobrik

PAG-IIPON NG PLASTIK UPANG GAWING EKOBRIK

patuloy akong nag-iipon ng basurang plastik

di dahil ang mga binibili ko'y nakaplastik

hangga't maiiwasan, di magpapatumpik-tumpik

ngunit kayraming produktong sa plastik isiniksik

single-use plastic nga'y aking sinubukang iwasan

kaya may dalang ecobag pagpuntang pamilihan

mayroon ding bag na tela na isa ring lalagyan

ng bibilhin tulad ng gulay, tuyo't delata man

kaya hangga't kayang iwasan, iwasan ang plastik

subalit kung may plastik diyan, tayo na'y umimik

manita ng magalang, subalit di mabalasik

habang pinaplano rin ang paggawa ng ekobrik

ito'y gawaing pagbabakasakaling totoo

isiksik ang plastik sa maluluwag na espasyo

tulad ng boteng plastik kung wala nang laman ito

kung saan ginupit na plastik ay ipasok dito

isiksik ng todo rito't patigasing parang brick

huwag haluan ng anuman kundi purong plastik

maaaring gawing lamesa't silya ang ekobrik

pinagdikit na boteng plastik na talagang siksik

- gregoriovbituinjr.

Ilang babasahing pangkalikasan

ILANG BABASAHING PANGKALIKASAN

inipon ko ang ibinigay nilang babasahin

tungkol sa kalikasang dapat alagaan natin

sa mga tulad ko'y inspirasyon ito't aralin

kaya nais kong mag-ambag ng ganitong sulatin

bukod sa pagbabasa nitong mga nakasulat

ay isabuhay din natin ang anumang naungkat

at kung sang-ayon kayo sa nabasa't naurirat

halina't kumilos upang iba din ay mamulat

aralin anong dahilan ng nagbabagong klima

sa mga samahang pangkalikasa'y makiisa

kusang sumapi, kusang tumulong, kusang sumama

at itaguyod ang isang daigdig na maganda

pangarap na isang daigdig na walang polusyon

plantang coal at pagmimina'y isara na paglaon

bakit plastik at upos ay sa dagat tinatapon

bakit sa waste-to-energy ay di tayo sang-ayon

basahin ang Clean Air Act, ang Solid Waste Management Act, 

Toxic Substance, Hazardous and Nuclear Waste Control Act,

Anti-Littering, Pollution Control Law, Clear Water Act, 

bakit dapat nang tuluyang palitan ang Mining Act

inipon ko ang ibinigay nilang babasahin

tungkol sa kalikasang dapat alagaan natin

halina't ganitong sulatin ay ating namnamin

pagkat pawang may makabuluhang aral sa atin

- gregoriovbituinjr.

Patuloy ang paggawa ng ekobrik at yosibrik

PATULOY ANG PAGGAWA NG EKOBRIK AT YOSIBRIK

sa kabila ng lockdown ay patuloy ang paggawa

ng ekobrik at yosibrik kahit na walang-wala

makatulong sa kalikasan nga'y aking adhika

ito'y isa nang layuning nasa puso ko't diwa

nalulunod na sa upos ang ating karagatan

ikatlo sa pinakamarami'y upos na iyan

tambak na ang basurang tao ang may kagagawan

daigdig nating tahanan ay naging basurahan

kaya nagpasya akong huwag magpatumpik-tumpik

maggupit-gupit ng mga plastik at isisiksik

sa boteng plastik upang makagawa ng ekobrik

mga upos ng yosi naman para sa yosibrik

mga gawang sa kalikasan nakakatulong 

lalo na't nasa lockdown, panahong nakakaburyong

kung sakaling sa kolehiyo man ay nakatuntong

anong magagawa mo sa kalikasan, ang tanong

paano lulutasin ang basurang pulos upos

kabaliwan nga ba ang pageekobrik kong lubos

pagmasdan mo ang dalampasigan, kalunos-lunos

basura na'y naglulutangan, isda'y kinakapos 

mga ginagawang ito'y pagbabakasakali

na may magagawa pa upang basura'y mapawi

pagtataguyod din ng pagbabago ng ugali

upang ganda ng kalikasan ay mapanatili

- gregoriovbituinjr.

Magtipid sa tubig

MAGTIPID SA TUBIG

magtipid sa tubig, ang bilin sa akin ng guro

ngunit di ibig sabihin, huwag ka nang maligo

kundi imbes na shower, ang gamitin mo ay tabo

magtipid sa tubig, di tipirin, ito ang payo

at kung magsesepilyo naman, gumamit ng baso

ngunit huwag hayaang tulo ng tulo ang gripo

tanggalin mo muna ang tirang pagkain sa plato

baka kasi ito pa'y makabara sa lababo

pambuhos sa inidoro'y imbak na tubig ulan

planuhin ang gagawin, maglaba lang ng minsanan

huwag isa-isa ang paghugas sa kinainan

tipunin muna't isa lang ang maghuhugas niyan

pag tag-ulan na, dapat may dram o timbang panahod

na sasalo ng tubig-ulan galing sa alulod

pambuhos sa kasilyas, tubig itong nakabukod

pandilig din sa halaman at gulay sa bakod

ituro rin sa mga batang magtipid sa tubig

na mahal ang presyo nito, sa dibdib ay ligalig

paggamit ay planuhing maigi, magkapitbisig

ang mag-aaksaya nito'y dapat lamang mausig

- gregoriovbituinjr.

Kwadernong pangkalikasan 4

KWADERNONG PANGKALIKASAN 4

tubig ay huwag aksayahin

ang luntiang gubat ay damhin

lunting syudad ay pangarapin

mithing lunti sa mundo natin

salamat sa kwadernong lunti

sa panawagan nito't mithi

kalikasa'y mapanatili

na isang pagbakasakali

na marinig ng mamamayan

ang ating Inang Kalikasan

na puno ng dusa't sugatan

at dapat nating malunasan

tambak na ang basurang plastik

kaya ako'y nageekobrik

dagdag pa ang pagyoyosibrik

na tungkuling nakasasabik

ayusin ang basurang kalat

linisin sa layak ang dagat

nagkakalát sana'y malambat

habang di pa huli ang lahat

walang aayos ng ganito

kundi tayo ring mga tao

dapat nang ayusin ang mundo

at sistema'y dapat mabago

- gregoriovbituinjr.

Kwadernong pangkalikasan 3

KWADERNONG PANGKALIKASAN 3

magaling ang lumikha ng mga kwadernong iyon

mulat sila sa problema ng kalikasan ngayon

anong nangyari nang manalasa ang baha noon

anong epekto sa bayan, saan na paroroon

tatak-pangkalikasan sa kwaderno'y mapagmulat

ekolohiya'y suriin, kumilos tayong lahat

kalikasa'y alagaan, tayo'y hinihikayat

baguhin ang sistema sa mundo ang kanyang banat

tatak-pangkalikasan sa kwaderno'y mapang-usig

humihiyaw ang kalikasan, di natin marinig

kapitalismo'y mapanira, dulot ay ligalig

pagmimina, pagtrotroso, limpak na tubo'y kabig

dinggin ang tinig ng kalikasan, ang kanyang hiyaw

islogan sa kwaderno'y tila sa dibdib balaraw

mga nakasulat doon ay pawang alingawngaw

ng Inang Kalikasang ngayon ay pumapalahaw

maraming salamat, may mga ganitong kwaderno

na nagpapaalala sa mag-aaral, sa tao

na alagaan ang kalikasan, ang buong mundo

panawagang ito'y isabuhay nating totoo

- gregoriovbituinjr.

Kwadernong pangkalikasan 2

KWADERNONG PANGKALIKASAN 2

kalikasan ay alagaan natin

ito'y isang mahalagang tungkulin

na kung sa mundong ito'y dadanasin

ang kalamidad ay mabawasan din

tatak-pangkalikasan sa kwaderno

ay tagapagpaalala sa tao

na huwag magpapabaya sa mundo

kung di man, maging handa sa delubyo

kayrami nang nakaranas ng Ondoy,

ng Yolanda, na unos ang nagtaboy

sa atin sa tahanan, ay, kaluoy

dati'y may bahay ay naging palaboy

nagbabago't nagbabaga ang klima

sa pagharap dito'y handa ka na ba?

polusyon sa kalusugan ng masa

tubig na kaymahal, naaaksaya

paalala sa kwaderno'y kaygaling

na sa masa'y talagang nanggigising

islogan sa kwaderno'y ating dinggin

kalikasan ay alagaan natin

- gregoriovbituinjr.

Kwadernong pangkalikasan 1

KWADERNONG PANGKALIKASAN 1

mga kwadernong iyon ay binili ko kaagad 

sapagkat kalikasan yaong sa akin bumungad

bumunot sa bulsa, sana'y di kulang ang pambayad

pinili ko'y mga pangkalikasang sadyang hangad

bumili muna ng lima dahil kulang ang pera

sana'y di agad maubos, sana'y makabili pa

bukas pa mababalikan ang kwadernong kayganda

kinabukasan nga bumalik, binili'y anim pa

ang balak ko rito'y pangregalo sa inaanak

upang habang maaga'y mamulat sa tinatahak

alagaan ang kalikasan, bundok, ilog, lambak

upang malunasan ang sugat nitong nagnanaknak

oo, dahil sa tao, may sugat ang kalikasan

dahil paligid natin ay ating dinudumihan

dahil daigdig natin ay ginawang basurahan

dahil plastik ay naglipana na kung saan-saan

mga kwaderno'y nagtataguyod at nagmumulat

upang kalikasan ay alagaan nating sukat

upang di malunod sa mga basura sa dagat

sa lumikha ng kwaderno'y marami pong salamat

- gregoriovbituinjr.

Kalinisan

Kalinisan

doon sa lugar ko sa Maynila'y may kasabihan

"Kung hindi mo kayang linisin ang kapaligiran,

huwag mo na lang dumihan," sana'y naunawaan

ng mahilig magkalat kahit sa mismong tahanan

madaling intindihin ang payak na pangungusap

kaydaling unawain ng payak na pakiusap

sa sentido komon ay singlinaw ng puting ulap

subalit nalalabuan ang mga mapagpanggap

sa opisina man ng paggawang tinitigilan

tinitiyak naming malinis ang kapaligiran

may basurahan, walis na tambo't tingting at daspan

kung may pinagkainan ay linisin at hugasan

kung galit tayong gawing tapunan ang ating bansa

ng mga basura ng dayo, kumilos ng kusa

gawin ang dapat, pag may isyu'y dapat laging handa

upang sa sarili man lang ay di kahiya-hiya

- gregoriovbituinjr.

Ang solong halaman sa semento

ANG SOLONG HALAMAN SA SEMENTO

tumutubo rin kahit sa semento ang halaman

na tanging nagdilig at nag-alaga'y kalikasan

nagsosolo lang sa ilang, kaya aking kinunan

katulad niya'y tubo rin ako sa kalunsuran

na di katulad ng ibang lumaki sa probinsya

may bukid, may dagat, kaya kabataa'y kaysaya

kinagisnan ko naman ay aspaltadong kalsada

sa daming sasakyan, nakikipagpatintero pa

mabuti't dalawang beses lang akong nadisgrasya

nabundol ng dyip ng Balic-Balic sa edad lima

sa edad sampu'y nabangga naman ng bisikleta

at tumilapon akong walang malay sa kalsada

kalikutan ng kabataan, solong dumiskarte

nabarkada'y mga haragan at kapwa salbahe

naging aktibista, nagbago, ganyan ang paglaki

ngayon ay nakikibaka't sa bayan nagsisilbi

gaya ng solong halamang tumubo sa semento

na naging matatag sa mga dumaang delubyo

ako'y naging matatag sa bawat problema't isyu

kaya pinaglalaban ay lipunang makatao

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala habang naglalakad kung saan-saan

Pagtapon ng basura

PAGTAPON NG BASURA

ang ating mga basura'y paano ba itatapon?

tulad ng basurang sa kalooban ko naipon

ilagak lang sa tamang lalagyan ang mga iyon?

subalit iyan nga ba ang wastong sagot o tugon?

itatapon lang sa kung saan, basta di makita?

anong patunay sa wasto tinapon ang basura?

tinapon nga ba sa landfill o baka sa aplaya?

kaya basura'y sa dalampasigan naglipana?

sino ba ang uusig sa mga may kasalanan?

na sarili nating bansa'y ginawang basurahan

di ba't daigdig at paligid ay ating tahanan?

kaya di dapat masikmura ang kapabayaan

tayo man ay dukhang isang tuka sa bawat kahig

tayong narito ang lilinis sa ating daigdig

na bawat mamamayan sana ang kakapitbisig

nawa ang panawagang ito'y talagang marinig

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala habang naglalakad sa kung saan-saan

Pagpupugay sa mga tagawalis sa lansangan

PAGPUPUGAY SA MGA TAGAWALIS SA LANSANGAN

maraming salamat sa inyong mga tagawalis

sapagkat ang ating mga lansangan ay luminis

mga basura't layak na nangaglipana'y amis

na sa mga may hika'y talagang nakaiinis

tapon na lamang dito't tapon doon ang sinuman

gayong maaari naman silang pakiusapan

na sarili'y disiplinahin bilang mamamayan

ito'y laking tulong na sa sarili nilang bayan

na kung tinuturing nilang tahanan ang daigdig

basura'y di nila itatapon saanmang panig

naglipanang basura'y nagdudulot ng ligalig

sa puso't isip ng bayang dapat magkapitbisig

salamat sa tagawalis, mababa man ang sahod

bilang manggagawa, puspusan silang naglilingkod

tungkuli'y ginagampanan kahit nakakapagod

nang lansangan sa mata ng madla'y nakalulugod

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala habang naglalakad kung saan-saan    

Ang tagawalis sa madawag na kalunsuran

ANG TAGAWALIS SA MADAWAG NA KALUNSURAN

madawag na kalunsuran ay gubat kung pansinin

tagawalis ng kalsada'y tunay na magigiting

maagang gigising upang gampanan ang gawain

at maagang papasok upang basura'y walisin

tila ba mga basura'y sugat na nagnanaknak

na dapat gamutin, ito ma'y gaano kapayak

dala ang karitong lagayan ng basura't layak

upang nalagas na dahon ay dito mailagak

maraming salamat sa tagalinis ng lansangan

tungkulin nila'y mahusay nilang ginagampanan

di man sapat ang sahod, danas man ay kagutuman

nariyan lagi silang nagsisilbi ng lubusan

pagpupugay sa mga nagwawalis sa kalsada

iyang pagpapakapagod ninyo sana'y magbunga

madawag na lungsod ngayon nga'y nakakahalina

dahil sa mata ng madla'y malinis na't maganda

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala habang naglalakad kung saan-saan

Kambal na talong

KAMBAL NA TALONG

apat na suloy, lima ang bunga, aba'y may kambal

tinitigan ko ang talong subalit di matagal

pangitain ba ito, tila ako'y natigagal

tulad ng saging, sa talong ay mayroon ding kambal

kasabihan bang pag kumain ng kambal na ito

kambal din ang anak, paano makasisiguro

sige lang, kambal na bunga'y kainin ngang totoo 

baka tsumamba't kambal ang lumabas sa misis ko

sige, bakasakaling magkatotoo ang tsismis

kambal pala pag lumaki nga ang tiyan ni misis

kainin ang kambal na talong, baka magkapares

ang isisilang ng proletaryo ngunit di burgis

aba, kambal na talong ko'y talagang anong tigas

upang likhain ang kambal na magagandang bulas

sa diyalektiko'y isang karanasang madanas

na kung totoo, kambal na bunga'y dapat mapitas

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala mula sa mga gulay na padala ni misis

Tula sa munggo 2

TULA SA MUNGGO 2

kanina nga'y tuyot na munggo ang aking napansin

na dahil tuyot na'y tuluyan sanang tatanggalin

subalit namunga pala't nakapagpatubo rin

ngunit ngayon, luntiang bunga ang nakita man din

naisip kong magtanim-tanim dahil sa pandemya

kamatis, sili, bawang, sibuyas, munggo't iba pa

sa plastik na paso't dinidiligan ko tuwina

patunay na kung magsikap, ibubunga'y maganda

ang tulad ko'y lumaki man sa aspaltadong lungsod

di sa bukid kundi sa highway na nakakapagod

di sa pilapil kundi sa bato natatalisod

naging magsasaka sa lungsod na nakalulugod

unang beses ko itong magtanim sa pasong plastik

dito sa lungsod na pawang mga semento't putik

bagong aral, bagong karanasang nakasasabik

na kung magsikap magtanim, may mamumungang hitik

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa bakuran ng kanilang opisina

#magsasakasalungsod

#magtanimupangmaymakain

#tubongsampalocmaynila

#tanimsaopisinasapasig

Tula sa munggo 1

TULA SA MUNGGO 1

natuyot na ang dahon at matigas na ang sanga

akala ko'y patay na nang mapansin kong namunga

na pala ang munggong tinanim ko ilang buwan na

kaya ko palang magpatubo, ramdam ko'y kaysaya

unang beses na namunga itong itinanim ko

sa plastik na paso, na inalagaan kong husto

bago sumikat ang araw, didiligan na ito

bago magtakipsilim, didiligan uli ito

nakapagpatubo rin ang magsasaka sa lungsod

lalo't vegetaryanismo'y aking tinataguyod

pagtatanim sa paso nga'y sadyang nakalulugod

may binunga rin ang anumang pagpapakapagod

may suloy na rin pati tanim kong sili't kamatis

sana, ilang buwan pa'y mamunga ang pagtitiis

- gregoriovbituinjr.

* litratong kuha ng makatang gala sa bakuran ng kanilang opisina

#magsasakasalungsod

#magtanimupangmaymakain

#tubongsampalocmaynila

#tanimsaopisinasapasig

Sa ika-31 taon ng Kamayan Forum

 Inihanda at ibinidyo ng inyong lingkod para sa zoom meeting ng Kamayan Forum,  sa hapon ng Marso 19, 2021. Naka-upload ang video sa facebook.

Magandang hapon po sa ating lahat, ako po'y magbabasa ng tula para sa ika-31 taon ng Kamayan Forum na nagsimula noong March 1990.

Sa ika-31 taon ng Kamayan Forum

maalab na pagbati ang aking pinaaabot

sa Kamayan Forum sa kabutihang idinulot

sa kalikasan kaya marami ngayong naabot

at tumugon sa mga isyu't ngayon nakisangkot

ikalimang taon nito'y akin nang dinaluhan

na ang grupong CLEAR ang una nitong pangasiwaan

nakilala ko ang pangulo nitong si Vic Milan

ang bise'y si Butch Nava na nakita ko lang minsan

sekretaryo heneral ay si Ed Aurelio Reyes

o Sir Ding para sa marami, nakikipagtagis

ng talino sa sinumang ang opinyon ay labis;

siya'y magalang, sa talakayan man ay mabangis

wala na silang nagsimula nitong talakayan

dahil sa gintong adhika'y nagpatuloy pa naman

tatlong dekada'y nagdaan, forum pa ri'y nariyan

lalo na't ang Green Convergence ang bagong pamunuan

maraming samahang nabuo sa Kamayan Forum

tulad ng SALIKA na naririyan pa rin ngayon

salamat si Triple V, dumadalo'y di nagutom

Triple V na nag-isponsor ng mahabang panahon

sa bumubuo po ng Kamayan Forum, Mabuhay!

sa inyong lahat, taas noo kaming nagpupugay

sa inyong sa kalikasan ay nagsisilbing tunay

nawa'y magpatuloy pa tayong magkaugnay-ugnay

- gregoriovbituinjr.

03.19.21

Maikling Kwento - May isang puno

MAY ISANG PUNO

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

May matandang salaysay na ikinukwento ng aking mga nuno na halos di ko na matandaan subalit parang ganito: Sa isang ilang na pook ay may isang namumungang puno, kung saan sinumang mapadaan doong manlalakbay ay nakakakain at nabubusog sa bunga nito. 

Anang nuno, "Basta kunin mo lang ang kaya mong kainin habang ikaw ay napaparaan doon patungo sa iyong pupuntahan. Madali kasing mabulok ang bunga pag hindi agad kinain." Maraming manlalakbay ang napapadaan sa ilang na pook na iyon at namimitas ng masarap na bunga sa nag-iisang puno, lalo na't kainitan ng araw ay doon na rin sila sumisilong at kumakain. Hanggang magpatuloy sila sa paglalakbay.

Kaya kilala ang punong iyon na nagbibigay ng ginhawa sa mga manlalakbay. Patuloy iyong namumunga sa anumang bahagi ng taon. Ibinibigay ng kalikasan sa sinumang tao ang pagkaing nakakatugon sa kanilang gutom.

Marami rin mangangaral ang naringgan ko ng matalinghagang kwentong ito noong kabataan ko. Hanggang mapag-isip ko, paano kaya kung  mayroong  mag-angkin ng iisang punong ito? Kaya naman dinugtungan ko ang kanilang kwento.

Isang araw, naisipan ng isang ganid at tusong manlalakbay na nakakabatid ng ginhawang dulot ng puno sa sinumang maparaan doon na angkinin ito at bakuran. At sinumang manguha ng bunga ng puno ay kailangang magbayad, kundi man bilhin ito sa kanya.

Samakatwid, inangkin niya't ginawang negosyo ang bunga ng punong sinasabi ng mga tao'y di nawawalan ng bunga.

Kaya ang nangyari, bawat manlalakbay na magdaan sa pook na iyon, na sa layo ng nilalakbay ay nagugutom at nais kumain ng libreng bungang bigay ng kalikasan, ay napipilitan nang bumili ng pagkaing bunga sa tusong manlalakbay upang maibsan ang kanilang gutom.

Yaong mga may di sapat na salapi ay hindi makabili ng bunga kaya nagpapatuloy na lang sa paglalakbay sa kabila ng nadaramang gutom. 

Yaong mga maralitang napapadaan lang ay di na rin makapitas ng bunga ng puno upang maipakain sana sa kanilang anak na nagugutom. 

Hanggang napagpasyahan ng mga manlalakbay na nakakaunawa sa kabaitan ng kalikasan sa kanila na sila'y makapag-usap-usap. 

Anang isang manlalakbay, "Dati ay nakakakain tayo ng bigay ng kalikasan, subalit ngayon ay inangkin iyon ng isang ganid para sa kanyang sariling kapakinabangan. Bigay iyon ng kalikasan sa bawat manlalakbay, subalit bakit niya iyon inangkin? Ah, pinaiiral niya ang sistemang walang dangal, ang magkamal ng limpak na salapi, at pagtubuan ang kalikasan."

Anang isa pa, "Ginawa niyang pribadong pag-aari ang kalikasan upang siya lang ang makinabang. Dapat tanggalin sa kamay ng iilan ang pag-aaring dapat ay para sa taumbayan upang lahat ay makinabang."

Nagsipag-aklas ang mga manlalakbay at binuwag ang bakod sa puno at dinakip ang tusong nangamkam ng puno at pinalayas ito. Napakabait pa nila't pinalayas lang ang sakim at hindi pinaslang.

Nang mabuwag na ang bakod, ang bawat manlalakbay na dumaan sa punong iyon ay nakakapitas na ng bunga, nabubusog at nakadarama ng ginhawa. Natatamasa nila ang libreng bungang bigay ng kalikasan.

Makalipas pa ang maraming taon, nagkaisa ang mga mamamayan sa pook na iyon na alagaan ang puno at protektahan iyon laban sa mga pusong ganid na nais ditong umangkin.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Marso 1-15, 2021, pahina 18-19.