dalawang bagay: naglagay doon ng paalala
dahil doon palaging nagtatapon ng basura...
o nang-aasar, pagkat kung saan may karatula
aba'y doon pa nilalagay ang basura nila!
mapapaisip ka minsan sa ganitong ugali
ang naglalagay ba ng basura'y tanga o hindi?
kung nasaan ang karatula'y nagtatapon lagi
o hindi raw sila marunong magbasa, kunyari
mga dayo ba sila sa bansa't di maunawa?
ang simpleng paalala't mga payak na salita
anong disiplina mayroon sila't utak biya?
at nagtapon sa harap ng karatulang ginawa
katawa-tawang pangyayari o nakakainis
di malaman kung magagalit ka o bubungisngis
mensahe sa karatula'y igalang nang luminis
ang lugar na iyon, nang basura'y agad mapalis
- gregbituinjr.
Huwebes, Oktubre 24, 2019
Linggo, Oktubre 20, 2019
Mga Pintig ng Diwa
MGA PINTIG NG DIWA
lumalabis ba ako
sa aking pagmamahal
sa mundo at sa iyo
ako’y tila ba hangal
ako ba’y nagkukulang
sa tamis ng pag-ibig
puno’t mga halaman
ay kulang ba sa dilig
pumipintig ang puso
sa buong katauhan
tumitibok ang mundo
pati na kalikasan
kayraming lumilipad
ibon sa papawirin
kayraming mga tamad
katuga sa paningin
itapon ang basura
sa wastong basurahan
mahalin ang kasama
sa pamilya’t tahanan
halina’t makialam
suriin ang paligid
pag itinayo ang dam
buhay nati’t tagilid
huwag tayong mahihiya
kung tayo’y nagprotesta
pagkat ginawa’y tama:
ipagtanggol ang masa
ibulong mo sa akin
kung anong nasa isip
akin iyang diringgin
kahit sa panaginip
- gregbituinjr.
* unang nalathala sa munting pahayagang Diwang Lunti, isyu ng Oktubre 2019, pahina 20
Miyerkules, Oktubre 16, 2019
Tula laban sa proyektong Kaliwa Dam
nagmamarka ang bangis ng mga nagkakanulo
upang katutubo'y itaboy sa lupang ninuno
upang proyektong Kaliwa Dam ay mabigyang-daan
upang magkaroon ng tubig ang Kamaynilaan
kahit na lulubog ang maraming nayon at bayan
proyektong Kaliwa Dam ay paano masusugpo
upang di mawasak ang tahanan ng katutubo
pigilan ang proyektong dahilan ng kasiraan
ng kalikasan, kapaligiran, at kalinangan
lupang ninuno'y kultura, buhay, dangal, tahanan
proyektong Kaliwa Dam dapat tuluyang maglaho
upang mga katutubo'y di siyang mabalaho
ang katutubo'y ating kapatid, may karangalan
kapatid ay di dapat pinagsasamantalahan
ng sinumang ganid at mayayaman sa lipunan
huwag nating hayaang tayo'y dinuduro-duro
ng mga taong mapagpanggap at mapagkanulo
di na dapat matuloy ang proyektong Kaliwa Dam
sa isyung ito'y makibaka tayo't makialam
upang mga sunod na salinlahi'y di magdamdam
- gregbituinjr.
* nilikha ng makata at binasa sa rali sa harap ng Department of Environment and Natural Resources (DENR), Oktubre 16, 2019, kasama ang iba't ibang grupong kabilang sa Stop Kaliwa Dam Network, tulad ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ), Freedom from Debt Coalition (FDC), Haribon Foundation, Sanlakas, Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), SKDN (grupo ng mga katutubo mula sa Daraitan), at marami pang iba.
Miyerkules, Oktubre 2, 2019
Sigaw ng mga hayop: "Mga Tao kayo!"
SIGAW NG MGA HAYOP: "MGA TAO KAYO!"
nag-usap ang iba't ibang uring hayop sa pulong
sa pagkasira ng kalikasan, kayraming sumbong:
sabi ng isa: " Di ba dapat progreso'y pasulong?"
tanong pa: "Bakit nangyayari sa mundo'y paurong?"
anila: "Matatalinong tao'y nahan ang dunong?"
kaya kinausap ng mga hayop itong Tao:
"Kayong tao'y mga nilalang na matatalino.
Nasa inyo ang tungkuling alagaan ang mundo.
Bakit n'yo winawasak ang daigdig nating ito?
Ginawang basurahan. Tapon doon, tapon dito!"
"Kinakain ng mga ibon ang inyong kinalat.
Kinakain ng mga isda ang plastik sa dagat.
Namatay yaong balyenang sa basura nabundat.
Sinisira n'yo pati na tahanan naming gubat.
Kung makapagmura kayong 'Hayop!', nagdudumilat!"
"Aba'y nananahimik kaming mga hayop dito.
Pag kayo'y nag-away, sigaw n'yo: 'Mga hayop kayo!'
Pag sinisisi ang kapwa n'yo: 'Mga hayop kayo!'
Di naman kami ang sumisira sa ating mundo!
Dapat sisihin dito'y kayo: 'Mga Tao kayo!"
- gregbituinjr.
nag-usap ang iba't ibang uring hayop sa pulong
sa pagkasira ng kalikasan, kayraming sumbong:
sabi ng isa: " Di ba dapat progreso'y pasulong?"
tanong pa: "Bakit nangyayari sa mundo'y paurong?"
anila: "Matatalinong tao'y nahan ang dunong?"
kaya kinausap ng mga hayop itong Tao:
"Kayong tao'y mga nilalang na matatalino.
Nasa inyo ang tungkuling alagaan ang mundo.
Bakit n'yo winawasak ang daigdig nating ito?
Ginawang basurahan. Tapon doon, tapon dito!"
"Kinakain ng mga ibon ang inyong kinalat.
Kinakain ng mga isda ang plastik sa dagat.
Namatay yaong balyenang sa basura nabundat.
Sinisira n'yo pati na tahanan naming gubat.
Kung makapagmura kayong 'Hayop!', nagdudumilat!"
"Aba'y nananahimik kaming mga hayop dito.
Pag kayo'y nag-away, sigaw n'yo: 'Mga hayop kayo!'
Pag sinisisi ang kapwa n'yo: 'Mga hayop kayo!'
Di naman kami ang sumisira sa ating mundo!
Dapat sisihin dito'y kayo: 'Mga Tao kayo!"
- gregbituinjr.
Lunes, Setyembre 30, 2019
Labanan ang mga taong plastik
tapon dito, tapon doon, naglutangan ang plastik
sa ilog at dagat nagtatapon ang taong plastik
sinabihan na silang huwag magtapon ng plastik
o-oo lang, magtatapon pa rin, talagang plastik
ilog at dagat ay dapat nating pangalagaan
ingatan nating lagi ang ating kapaligiran
ang simpleng pagtatapon nga sa tamang basurahan
ay di pa magawa kahit ng may pinag-aralan
dapat nang ihiwalay ang basurang nabubulok
sa basurang nare-resiklo at di nabubulok
kaya natin itong gawin dahil di tayo bugok
kaya ibasura na natin ang sistemang bulok
kayraming isyu sa kalikasan, ilog at dagat
itatayo'y Kaliwa Dam, tubig daw ay di sapat
sa kaalaman ba't mga plano, sila ba'y salat
paninira sa kalikasan ay sadyang kaybigat
pangangalaga nito'y di sapat alam lang natin
dapat mayroong aktibong pagkilos tayong gawin
kalikasa'y depensahan, magandang simulain
ang nag-iisa nating mundo'y protektahan natin
- gregbituinjr.
* Kinatha sa pagtitipon ng grupong Green Convergence sa Environmental Studies Institute (ESI) ng Miriam College. Setyembre 30, 2019
Biyernes, Setyembre 27, 2019
Sa mga nagbahagi ng karanasan sa Ondoy
hinggil sa nangyaring bagyong Ondoy, sila'y nagkwento
sa ikasampung anibersaryo ng bagyong ito
sinariwa ang daluyong ng nasabing delubyo
na sa maraming lugar ay lubhang nakaapekto
maraming salamat sa kanila't ibinahagi
yaong mga karanasang sadyang nakaduhagi
sa takbo ng buhay nila't talagang naglupagi
lalo"t nakaranas ay nalugmok at nangalugi
sa loob ng anim na oras, lubog ang Maynila
at mga karatig probinsya'y tuluyang binaha
kayraming nalubog sa delubyong kasumpa-sumpa
maraming gamit ang nabasa, buhay ay nawala
may aral tayong natutunan sa araw na iyon
tayo'y nagbayanihan, naglimas buong maghapon
habang ginugunita natin ang naganap noon
ay dapat paghandaan ang krisis sa klima ngayon
karanasan sa bagyong Ondoy ay kasaysayan na
dapat tayong maghanda sa bagong emerhensiya
sa pagtindi ng mga bagyo, tayo ba'y handa na
sa darating pang pagkilos, lumahok, makiisa
- gregbituinjr.
sa ikasampung anibersaryo ng bagyong ito
sinariwa ang daluyong ng nasabing delubyo
na sa maraming lugar ay lubhang nakaapekto
maraming salamat sa kanila't ibinahagi
yaong mga karanasang sadyang nakaduhagi
sa takbo ng buhay nila't talagang naglupagi
lalo"t nakaranas ay nalugmok at nangalugi
sa loob ng anim na oras, lubog ang Maynila
at mga karatig probinsya'y tuluyang binaha
kayraming nalubog sa delubyong kasumpa-sumpa
maraming gamit ang nabasa, buhay ay nawala
may aral tayong natutunan sa araw na iyon
tayo'y nagbayanihan, naglimas buong maghapon
habang ginugunita natin ang naganap noon
ay dapat paghandaan ang krisis sa klima ngayon
karanasan sa bagyong Ondoy ay kasaysayan na
dapat tayong maghanda sa bagong emerhensiya
sa pagtindi ng mga bagyo, tayo ba'y handa na
sa darating pang pagkilos, lumahok, makiisa
- gregbituinjr.
* Nilikha ang tula matapos magbahagi ng karanasan sa bagyong Ondoy ang ilang nakaranas nito. Ginanap ang paggunita sa basketball court, Daang Tagupo, Barangay Tatalon, Lungsod Quezon, Setyembre 26, 2019. Nagsidalo roon ang mga mula sa Pasig, Marikina, San Mateo sa Rizal, Caloocan, Malabon, Navotas, Maynila at Lungsod Quezon.
Huwebes, Setyembre 26, 2019
Ang talumpati ni Greta Thunberg sa Kongreso ng Amerika
ANG TALUMPATI NI GRETA THUNBERG
SA KONGRESO NG AMERIKA
Setyembre 18, 2019
Malayang salin ni Greg Bituin Jr.
Ang pangalan ko ay Greta Thunberg. Ako'y labing-anim na taong gulang at mula sa Sweden. Nagpapasalamat ako't kasama ko kayo rito sa Amerika. Isang bansang para sa maraming tao'y bansa ng mga pangarap.
Mayroon din akong pangarap: na magagap ng mga pamahalaan, partido pulitikal at korporasyon ang pangangailangan ng agarang pagkilos hinggil sa krisis sa klima at ekolohiya at magsama-sama sa kabila ng kanilang pagkakaiba - tulad ng gagawin mo sa isang kagipitan - at gawin ang mga kinakailangang hakbang upang mapangalagaan ang mga kondisyon para sa buhay na may dignidad para sa lahat ng tao sa daigdig.
Nang sa gayon - kaming milyun-milyong nag-aaklas na kabataan mula sa paaralan - ay makabalik na sa paaralan.
May pangarap akong ang mga nasa kapangyarihan, pati na rin ang midya, ay simulang tratuhin ang krisis na ito tulad ng umiiral na emerhensiyang ito. Upang makauwi na ako sa aking kapatid na babae at mga alaga kong aso.
Sa katunayan, marami akong pangarap. Subalit ito ang taon 2019. Hindi ito ang panahon at lugar para sa mga pangarap. Ngayon ang panahon ng paggising. Ito ang sandali ng kasaysayan kung saan dapat tayong lahat ay gising.
At oo, kailangan natin ng mga pangarap, hindi tayo mabubuhay ng walang pangarap. Subalit may panahon at lugar para sa lahat ng bagay. At hindi dapat pigilan ng mga pangarap ang pagsasabi tulad ng ganoon.
At gayunpaman, kahit saan ako pumunta ay parang napapaligiran ako ng mga alamat. Ang mga namumuno sa negosyo, mga halal na opisyal sa iba't ibang saray ng pulitika na nagbigay ng kanilang oras sa paglikha at pagtalakay ng mga kwentong pampatulog na nagpapaginhawa sa atin, na tayo'y babalik sa pagtulog.
Ito'y mga kwentong "pampabuti ng pakiramdam" tungkol sa kung paano natin aayusin ang lahat ng gusot. Gaano kaganda ang lahat ng bagay kung "malulutas" ang lahat. Ngunit ang problemang kinakaharap natin ay hindi ang kakulangan natin ng kakayahang mangarap, o isipin ang isang mas mahusay na mundo. Ang problema ngayon ay kailangan nating gumising. Panahon na upang harapin ang reyalidad, ang mga katotohanan, ang siyensya.
At ang pinag-uusapan ng siyensya ay di lamang ang "mga dakilang pagkakataon upang lumikha ng lipunang ninanais natin lagi". Tinatalakay nito ang hindi sinasabing pagdurusa ng tao, na lalala pa ng lalala habang naaantala tayo sa pagkilos - maliban kung kikilos na tayo ngayon. At oo, kasama sa isang sustenableng nagbabagong mundo ang maraming bagong benepisyo. Ngunit kailangan ninyong maunawaan. Hindi ito pagkakataon upang lumikha ng mga bagong luntiang trabaho, bagong mga negosyo o paglago ng luntiang ekonomiya. Higit sa lahat ito'y emerhensiya, at hindi lang ito tulad ng ibang emerhensiya. Ito ang pinakamalaking krisis na naranasan ng sangkatauhan.
At kailangan nating tratuhin ito nang naaayon upang maunawaan at magagap ng mga tao ang pangangailangan ng agarang aksyon. Dahil hindi mo malulutas ang isang krisis kung hindi mo ito tatratuhing isang krisis. Tigilan ang pagsasabi sa mga tao na ang lahat ay magiging maayos kung sa katunayan, tulad ng nakikita ngayon, hindi ito magiging maayos. Hindi ito isang bagay na maaari mong ibalot at ibenta o "i-like" sa social media.
Itigil ang pagpapanggap na ikaw, ang ideya mo sa negosyo, ang iyong partidong pampulitika o plano ang makakalutas sa lahat. Dapat mapagtanto nating wala pa tayo ng lahat ng mga solusyon. Malayo pa iyon. Maliban kung ang mga solusyong iyon ay nangangahulugang tumitigil lang tayo sa paggawa ng ilang mga bagay.
Hindi maituturing na pag-unlad ang pagbabago ng isang mapaminsalang mapagkukunan ng enerhiya para sa isang bagay na hindi gaanong mapaminsala. Ang pagdadala ng ating mga emisyon sa ibang bansa ay di nakakabawas ng ating emisyon. Hindi makakatulong sa atin ang malikhaing pagpapaliwanag. Sa katunayan, ito ang mismong puso ng problema.
Maaaring narinig na ng ilan sa inyo na mayroon na lang tayong labingdalawang taon mula noong Enero 1, 2018 upang putulin sa kalahati ang emisyon natin ng carbon dioxide. Ngunit sa palagay ko, iilan lang sa inyo ang narinig na mayroong limampung bahagdan (o singkwenta porsyento) na tsansa na manatiling mababa pa sa 1.5 degri Celsius ng pandaigdigang pagtaas ng temperatura sa ibabaw ng antas ng bago pa ang panahong industriyal. Limampung bahagdang pagkakataon (o singkwenta porsyentong tsansa).
At sa kasalukuyang, pinakamahusay na magagamit na siyentipinong kalkulasyon, di kasama ang mga di kahanay na kritikal na dako pati na rin ang karamihan sa mga hindi inaasahang lundo ng pagbalik (feedback loop) tulad ng napakalakas na methane gas na tumakas mula sa mabilis na nalulusaw na arctic permafrost. O nakakandado na sa nakatagong pag-init ng nakakalasong polusyon ng hangin. O ang aspeto ng ekwidad; hustisya sa klima.
Kaya tiyak na di sapat ang isang 50 porsyentong tsansa - isang istatistikong kalansing ng barya – ay tiyak na di pa sapat. Imposible iyon upang moral na ipagtanggol. Mayroon bang sinuman sa inyong sasakay ng eroplano kung alam ninyong mayroon itong higit sa 50 porsyentong tsansa ng pagbagsak? Higit pa sa punto: pasasakayin ba ninyo ang inyong mga anak sa paglipad niyon?
At bakit napakahalagang manatili sa ibaba ng limitasyong 1.5 degri? Sapagkat iyon ang panawagan ng nagkakaisang siyensya, upang maiwasang masira ang klima, upang manatiling malinaw ang pagtatakda ng isang hindi maibabalik na tanikala ng reaksyong lampas sa kontrol ng tao. Kahit na sa isang degri ng pag-init ay nakikita natin ang hindi katanggap-tanggap na pagkawala ng buhay at kabuhayan.
Kaya saan tayo magsisimula? Iminumungkahi kong simulan nating tingnan ang kabanata 2, sa pahina 108 ng ulat ng IPCC na lumabas noong nakaraang taon. Sinasabi doon na kung mayroon tayong 67 porsyentong tsansa na malimitahan ang daigdigang pagtaas ng temperatura sa ibaba ng 1.5 degri Celsius, mayroon tayo sa 1 Enero 2018, ng aabot sa 420 Gtonnes ng CO2 na naiwan upang ibuga ang badyet na carbon dioxide. At syempre mas mababa na ngayon ang numerong iyon. Habang nagbubuga tayo ng halos 42 Gtonnes ng CO2 bawat taon, kung isasama mo ang paggamit ng lupa.
Sa mga antas ng kasalukuyang emisyon, nawala na ang natitirang badyet sa loob ng mas mababa sa walo at kalahating taon. Hindi ko opinyon ang mga numerong iyon. Hindi rin ito opinyon o pananaw sa pulitika ng sinuman. Ito ang kasalukuyang pinakamahusay na naabot ng siyensiya. Bagaman sinasabi ng mga siyentipiko na napaka-moderato ng pigurang ito, ito ang katanggap-tanggap sa lahat ng mga bansa sa pamamagitan ng IPCC.
At mangyaring tandaan na ang mga pigurang ito'y pandaigdigan at samakatuwid ay walang sinasabi sa aspeto ng ekwidad, na malinaw na nakasaad sa buong Kasunduan ng Paris, na talagang kinakailangan upang gumana ito sa isang pandaigdigang sukatan. Nangangahulugan itong kailangang gawin ng mga mayayamang bansa ang kanilang patas na bahagi at bumaba ng mas mabilis ang emisyon sa zero, upang maaaring mapataas ng mga tao sa mas mahirap na mga bansa ang kanilang pamantayan ng pamumuhay, sa pamamagitan ng pagtatayo ng ilang mga imprastraktura na itinayo na natin. Tulad ng mga kalsada, ospital, paaralan, malinis na inuming tubig at kuryente.
Ang USA ang pinakamalaking carbon polluter o tagapagdumi ng karbon sa kasaysayan. Ito rin ang numero unong tagagawa ng langis ng mundo. At gayundin naman, ikaw din ang nag-iisang bansa sa mundo na nagbigay hudyat ng iyong malakas na balak na iwanan ang Kasunduan sa Paris. Dahil sa sinasabing "ito'y isang masamang pakikitungo para sa Amerika".
Apatnaraan at dalawampung Gt ng CO2 ang naiwan upang ibuga noong Enero 1, 2018 upang magkaroon ng isang 67 porsyentong tsansang manatili sa ibaba ng 1.5 degri ng pagtaas ng temperatura sa mundo. Ngayon ang pigurang iyon ay nasa mas mababa sa 360 Gt.
Nakaliligalig ang mga numerong ito. Subalit karapatan ng mga taong makaalam. At ang karamihan sa atin ay walang ideya na umiiral ang mga numerong ito. Sa katunayan kahit na ang mga mamamahayag na nakausap ko'y tila di rin alam na umiral ang mga iyon. Di pa natin nababanggit ang mga pulitiko. At tila mukhang tingin nila na ang kanilang pampulitikang plano ang makakalutas sa buong krisis.
Subalit paano ba natin malulutas ang problemang di natin lubusang nauunawaan? Paano ba natin maiiwanan ang buong larawan at ang kasalukuyang naririyang siyensya?
Naniniwala akong may malaking panganib na gawin ito. At gaano man kapulitikal ang paglalarawan sa krisis na ito, huwag nating hayaang magpatuloy ito bilang partisanong pulitikal na usapin. Ang krisis ekolohikal at klima ay lampas pa sa pulitikang pampartido. At ang pangunahing kaaway natin ngayon ay hindi ang ating mga kalaban sa politika. Ang pangunahing kaaway natin ngayon ay pisika. At hindi tayo "nakikipagkasundo" sa pisika.
Marami ang nagsasabing imposibleng magawa ang pagsasakripisyo ng marami para sa kaligtasan ng bisospero (o kabuuan ng ekosistema) at tiyakin ang kalagayan ng pamumuhay para sa hinaharap at kasalukuyang henerasyon.
Marami na ngang nagawang dakilang sakripisyo ang mga Amerikano upang malagpasan ang mga teribleng panganib noon.
Isipin ninyo ang matatapang na kawal na sumugod sa dalampasigan sa unang salpukan sa Omaha Beach noong D Day. Isipin ninyo si Martin Luther King at ang 600 iba pang mga pinuno ng karapatang sibil na itinaya ang lahat upang magmartsa mula Selma hanggang Montgomery. Isipin ninyo si Pangulong John F. Kennedy na inihayag noong 1962 na ang Amerika ay "pipiliin pang magtungo sa buwan sa dekadang ito at gawin ang iba pang mga bagay, hindi dahil iyon ay madali, ngunit dahil iyon ay mahirap..."
Marahil nga ay imposible. Ngunit sa pagtingin sa mga numerong iyon - ang pagtingin sa kasalukuyang pinakamahusay na siyensya na nilagdaan ng bawat bansa - sa palagay ko'y iyon ang kinakalaban natin.
Subalit di mo dapat aksayahin ang buong panahon mo sa pangangarap, o tingnan ito bilang ilang laban sa politika na dapat pagtagumpayan.
At hindi mo dapat isugal ang kinabukasan iyong mga anak sa isang kalansing ng barya.
Sa halip, dapat kayong makiisa sa siyensya.
Dapat kayong kumilos.
Dapat ninyong gawin ang imposible.
Dahil ang pagsuko ay di kailanman kasama sa pagpipilian.
https://www.independent.co.uk/voices/greta-thunberg-congress-speech-climate-change-crisis-dream-a9112151.html
Greta Thunberg speech in the US Congress
September 18, 2019
My name is Greta Thunberg. I am 16 years old and I’m from Sweden. I am grateful for being with you here in the USA. A nation that, to many people, is the country of dreams.
I also have a dream: that governments, political parties and corporations grasp the urgency of the climate and ecological crisis and come together despite their differences – as you would in an emergency – and take the measures required to safeguard the conditions for a dignified life for everybody on earth.
Because then – we millions of school striking youth – could go back to school.
I have a dream that the people in power, as well as the media, start treating this crisis like the existential emergency it is. So that I could go home to my sister and my dogs. Because I miss them.
In fact I have many dreams. But this is the year 2019. This is not the time and place for dreams. This is the time to wake up. This is the moment in history when we need to be wide awake.
And yes, we need dreams, we can not live without dreams. But there’s a time and place for everything. And dreams can not stand in the way of telling it like it is.
And yet, wherever I go I seem to be surrounded by fairy tales. Business leaders, elected officials all across the political spectrum spending their time making up and telling bedtime stories that soothe us, that make us go back to sleep.
These are “feel-good” stories about how we are going to fix everything. How wonderful everything is going to be when we have “solved” everything. But the problem we are facing is not that we lack the ability to dream, or to imagine a better world. The problem now is that we need to wake up. It’s time to face the reality, the facts, the science.
And the science doesn’t mainly speak of “great opportunities to create the society we always wanted”. It tells of unspoken human sufferings, which will get worse and worse the longer we delay action – unless we start to act now. And yes, of course a sustainable transformed world will include lots of new benefits. But you have to understand. This is not primarily an opportunity to create new green jobs, new businesses or green economic growth. This is above all an emergency, and not just any emergency. This is the biggest crisis humanity has ever faced.
And we need to treat it accordingly so that people can understand and grasp the urgency. Because you can not solve a crisis without treating it as one. Stop telling people that everything will be fine when in fact, as it looks now, it won’t be very fine. This is not something you can package and sell or ”like” on social media.
Stop pretending that you, your business idea, your political party or plan will solve everything. We must realise that we don’t have all the solutions yet. Far from it. Unless those solutions mean that we simply stop doing certain things.
Changing one disastrous energy source for a slightly less disastrous one is not progress. Exporting our emissions overseas is not reducing our emission. Creative accounting will not help us. In fact, it’s the very heart of the problem.
Some of you may have heard that we have 12 years as from 1 January 2018 to cut our emissions of carbon dioxide in half. But I guess that hardly any of you have heard that there is a 50 per cent chance of staying below a 1.5 degree Celsius of global temperature rise above pre-industrial levels. Fifty per cent chance.
And these current, best available scientific calculations do not include non linear tipping points as well as most unforeseen feedback loops like the extremely powerful methane gas escaping from rapidly thawing arctic permafrost. Or already locked in warming hidden by toxic air pollution. Or the aspect of equity; climate justice.
So a 50 per cent chance – a statistical flip of a coin – will most definitely not be enough. That would be impossible to morally defend. Would anyone of you step onto a plane if you knew it had more than a 50 per cent chance of crashing? More to the point: would you put your children on that flight?
And why is it so important to stay below the 1.5 degree limit? Because that is what the united science calls for, to avoid destabilising the climate, so that we stay clear of setting off an irreversible chain reaction beyond human control. Even at 1 degree of warming we are seeing an unacceptable loss of life and livelihoods.
So where do we begin? Well I would suggest that we start looking at chapter 2, on page 108 in the IPCC report that came out last year. Right there it says that if we are to have a 67 per cent chance of limiting the global temperature rise to below 1.5 degrees Celsius, we had, on 1 January 2018, about 420 Gtonnes of CO2 left to emit in that carbon dioxide budget. And of course that number is much lower today. As we emit about 42 Gtonnes of CO2 every year, if you include land use.
With today’s emissions levels, that remaining budget is gone within less than 8 and a half years. These numbers are not my opinions. They aren’t anyone’s opinions or political views. This is the current best available science. Though a great number of scientists suggest even these figures are too moderate, these are the ones that have been accepted by all nations through the IPCC.
And please note that these figures are global and therefore do not say anything about the aspect of equity, clearly stated throughout the Paris Agreement, which is absolutely necessary to make it work on a global scale. That means that richer countries need to do their fair share and get down to zero emissions much faster, so that people in poorer countries can heighten their standard of living, by building some of the infrastructure that we have already built. Such as roads, hospitals, schools, clean drinking water and electricity.
The USA is the biggest carbon polluter in history. It is also the world’s number one producer of oil. And yet, you are also the only nation in the world that has signalled your strong intention to leave the Paris Agreement. Because quote “it was a bad deal for the USA”.
Four-hundred and twenty Gt of CO2 left to emit on 1 January 2018 to have a 67 per cent chance of staying below a 1.5 degrees of global temperature rise. Now that figure is already down to less than 360 Gt.
These numbers are very uncomfortable. But people have the right to know. And the vast majority of us have no idea these numbers even exist. In fact not even the journalists that I meet seem to know that they even exist. Not to mention the politicians. And yet they all seem so certain that their political plan will solve the entire crisis.
But how can we solve a problem that we don’t even fully understand? How can we leave out the full picture and the current best available science?
I believe there is a huge danger in doing so. And no matter how political the background to this crisis may be, we must not allow this to continue to be a partisan political question. The climate and ecological crisis is beyond party politics. And our main enemy right now is not our political opponents. Our main enemy now is physics. And we can not make “deals” with physics.
Everybody says that making sacrifices for the survival of the biosphere – and to secure the living conditions for future and present generations – is an impossible thing to do.
Americans have indeed made great sacrifices to overcome terrible odds before.
Think of the brave soldiers that rushed ashore in that first wave on Omaha Beach on D Day. Think of Martin Luther King and the 600 other civil rights leaders who risked everything to march from Selma to Montgomery. Think of President John F. Kennedy announcing in 1962 that America would “choose to go to the moon in this decade and do the other things, not because they are easy, but because they are hard…”
Perhaps it is impossible. But looking at those numbers – looking at the current best available science signed by every nation – then I think that is precisely what we are up against.
But you must not spend all of your time dreaming, or see this as some political fight to win.
And you must not gamble your children’s future on the flip of a coin.
Instead, you must unite behind the science.
You must take action.
You must do the impossible.
Because giving up can never ever be an option.
Martes, Setyembre 24, 2019
Ang plantang coal ay bikig sa lalamunan
ang hinaing ng bayan ba'y di mo pa naririnig
na winawasak ng plantang coal ang ating daigdig
dahil dito'y di pa ba tayo magkakapitbisig
upang tutulan ang plantang coal na nakakabikig
dahil sa plantang coal ay nagmamahal ang kuryente
habang tuwang-tuwa naman ang mga negosyante
limpak-limpak ang tinutubo, sila'y sinuswerte
habang sa simpleng masa, ang plantang coal ay kayrumi
mag-renewable energy, tigilan ang plantang coal
aba'y dapat pakinggan ang matinding pagtutol
ng mamamayan, bago pa sa panahon magahol
sa kuryenteng kaymahal, masa'y kapos sa panggugol
dahil sa plantang coal, kalikasan ay nasisira
sa paghahanap ng panggatong, isla'y ginigiba
tulad sa Semirara na hinalukay ang lupa
nangitim din ang dagat sa Balayan at Calaca
sa climate change, ang plantang coal ang pangunahing sanhi
atmospera'y binutas, emisyon nito'y kaysidhi
kung sanhi'y plantang coal, paano ito mapapawi
sa malaking pagsira nito'y paano babawi
halina't magsama-sama upang ating pigilin
ang pananalasa ng plantang coal sa bansa natin
bikig natin sa lalamunan ay dapat tanggalin
gawin bago pa tayo nito tuluyang patayin
- gregbituinjr.
* Inihanda ng makata at binigkas sa harap ng mga raliyista sa Mendiola sa National Day of Protest Against Coal, Setyembre 24, 2019
na winawasak ng plantang coal ang ating daigdig
dahil dito'y di pa ba tayo magkakapitbisig
upang tutulan ang plantang coal na nakakabikig
dahil sa plantang coal ay nagmamahal ang kuryente
habang tuwang-tuwa naman ang mga negosyante
limpak-limpak ang tinutubo, sila'y sinuswerte
habang sa simpleng masa, ang plantang coal ay kayrumi
mag-renewable energy, tigilan ang plantang coal
aba'y dapat pakinggan ang matinding pagtutol
ng mamamayan, bago pa sa panahon magahol
sa kuryenteng kaymahal, masa'y kapos sa panggugol
dahil sa plantang coal, kalikasan ay nasisira
sa paghahanap ng panggatong, isla'y ginigiba
tulad sa Semirara na hinalukay ang lupa
nangitim din ang dagat sa Balayan at Calaca
sa climate change, ang plantang coal ang pangunahing sanhi
atmospera'y binutas, emisyon nito'y kaysidhi
kung sanhi'y plantang coal, paano ito mapapawi
sa malaking pagsira nito'y paano babawi
halina't magsama-sama upang ating pigilin
ang pananalasa ng plantang coal sa bansa natin
bikig natin sa lalamunan ay dapat tanggalin
gawin bago pa tayo nito tuluyang patayin
- gregbituinjr.
* Inihanda ng makata at binigkas sa harap ng mga raliyista sa Mendiola sa National Day of Protest Against Coal, Setyembre 24, 2019
Biyernes, Setyembre 20, 2019
Winawasak ng kapitalismo ang ating mundo
winawasak ng kapitalismo ang ating mundo
sinisira nito ang ating buong pagkatao
nilalason ang sakahan sa pagmimina nito
kabundukan natin ay tuluyan nang kinakalbo
para sa higit na tubo'y wasak ang kalikasan
todo-todong pinipiga ang ating likasyaman
ginagawang subdibisyon ang maraming sakahan
ginawang troso ang mga puno sa kagubatan
dahil sa plantang coal, mundo'y patuloy sa pag-init
tataas ang sukat ng dagat, mundo'y nasa bingit
tipak ng yelo'y matutunaw, delubyo'y sasapit
kapitalista'y walang pakialam, anong lupit
di lamang sobrang pinipiga ang lakas-paggawâ
ng manggagawa, kundi kalikasa'y sinisirà
lupa'y hinukay sa ginto't pilak, at ang masamâ
katutubo pa'y napalayas sa sariling lupà
mula nang Rebolusyong Industriyal ay bumilis
ang sinasabing pag-unlad na sa tao'y tumiris
pati mga lupa'y pinaimpis nang pinaimpis
upang makuha lamang ang hilaw na materyales
likasyaman ay hinuthot nang gumanda ang buhay
maling pagtingin sa kaunlaran ang ating taglay
imbes umunlad ang tao'y pinaunlad ang bagay
bansa'y umasenso pag maraming gusali't tulay
ang mineral sa ilalim ng lupa'y nauubos
ngunit imbes umunlad, ang bayan pa'y kinakapos
dahil sa nangyayari'y dapat tayong magsikilos
pangwawasak ng kapitalismo'y dapat matapos
sa kabila nito, may pag-asa pang natatanaw
sa nalalabing oras, kumilos ng tamang galaw
mulatin ang sambayanan, kaya ating isigaw:
"Ibasura ang kapitalismo! Climate Justice Now!"
- gregbituinjr.
* nilikha at binasa ng makata sa harap ng maraming tao sa programa ng Global Climate Strike, na ginanap sa Liwasang Aurora, Quezon City Memorial circle, Setyembre 20, 2019.
sinisira nito ang ating buong pagkatao
nilalason ang sakahan sa pagmimina nito
kabundukan natin ay tuluyan nang kinakalbo
para sa higit na tubo'y wasak ang kalikasan
todo-todong pinipiga ang ating likasyaman
ginagawang subdibisyon ang maraming sakahan
ginawang troso ang mga puno sa kagubatan
dahil sa plantang coal, mundo'y patuloy sa pag-init
tataas ang sukat ng dagat, mundo'y nasa bingit
tipak ng yelo'y matutunaw, delubyo'y sasapit
kapitalista'y walang pakialam, anong lupit
di lamang sobrang pinipiga ang lakas-paggawâ
ng manggagawa, kundi kalikasa'y sinisirà
lupa'y hinukay sa ginto't pilak, at ang masamâ
katutubo pa'y napalayas sa sariling lupà
mula nang Rebolusyong Industriyal ay bumilis
ang sinasabing pag-unlad na sa tao'y tumiris
pati mga lupa'y pinaimpis nang pinaimpis
upang makuha lamang ang hilaw na materyales
likasyaman ay hinuthot nang gumanda ang buhay
maling pagtingin sa kaunlaran ang ating taglay
imbes umunlad ang tao'y pinaunlad ang bagay
bansa'y umasenso pag maraming gusali't tulay
ang mineral sa ilalim ng lupa'y nauubos
ngunit imbes umunlad, ang bayan pa'y kinakapos
dahil sa nangyayari'y dapat tayong magsikilos
pangwawasak ng kapitalismo'y dapat matapos
sa kabila nito, may pag-asa pang natatanaw
sa nalalabing oras, kumilos ng tamang galaw
mulatin ang sambayanan, kaya ating isigaw:
"Ibasura ang kapitalismo! Climate Justice Now!"
- gregbituinjr.
* nilikha at binasa ng makata sa harap ng maraming tao sa programa ng Global Climate Strike, na ginanap sa Liwasang Aurora, Quezon City Memorial circle, Setyembre 20, 2019.
Biyernes, Setyembre 13, 2019
O, kayrami nang namatay laban sa pagmimina
O, kayrami nang namatay laban sa pagmimina
kamatayan nila'y di dapat hanggang alaala
dapat makamit ng mga biktima ang hustisya
pagmimina'y itigil na, alang-alang sa masa
"Tao Muna, Hindi Mina!" Ito ang panawagan
pagkat patuloy ang pagkawasak ng kalikasan
patuloy ang pagbalahura sa kapaligiran
dapat lang makibaka ang masa ng sambayanan
tuligsain ang mga dambuhalang korporasyon
ng pagmiminang sumisira sa bukas ng nasyon
tiyaking katutubo'y mamumulat at babangon
nang ipagtanggol ang lupang ninuno nila ngayon
sa tubo sa mina, kapitalista'y nanggigigil
na tuwang-tuwang lalaki ang tiyan nila't bilbil
ngunit mapanirang pagmimina'y dapat matigil
at korporasyon ng pagmimina'y dapat masupil
- gregbituinjr.
* nilikha at binigkas ng makata sa rali ng mga estudyante sa harap ng tulay ng Mendiola, kasama ang PUP SPEAK at Alyansa Tigil Mina (ATM), umaga ng Setyembre 13, 2019, araw ng Biyernes
Huwag nating hayaang itayo ang Kaliwa Dam
huwag nating hayaang itayo ang Kaliwa Dam
pagkat palulubugin nito ang maraming bayan
masisira ang mga ilog, buong katubigan
mawawasak ang tirahan ng hayop, kagubatan
apektado ang ibon at rosas, flora at fauna
katutubo'y mapapalayas sa tahanan nila
tiyak matutuwa lang ang mga kapitalista
habang wasak ang kalikasan at buhay ng masa
pagtatayo ng bagong dam sa bayan ay pahirap
uutang pa sa Tsina ang gobyernong mapagpanggap
panibagong utang ay sadyang di katanggap-tanggap
pagkat iyang saplad sa masa'y di naman lilingap
huwag na pong magtayo ng bagong dam, huwag na po
tutol ang taumbayan, baka dugo pa'y mabubo
ipagtanggol ang tahanan ng mga katutubo
huwag nang itayo ang Kaliwa Dam, huwag na po
- gregbituinjr.
* saplad - tagalog ng dam, ayon sa English-Tagalog dictionary ni Fr. James English
pagkat palulubugin nito ang maraming bayan
masisira ang mga ilog, buong katubigan
mawawasak ang tirahan ng hayop, kagubatan
apektado ang ibon at rosas, flora at fauna
katutubo'y mapapalayas sa tahanan nila
tiyak matutuwa lang ang mga kapitalista
habang wasak ang kalikasan at buhay ng masa
pagtatayo ng bagong dam sa bayan ay pahirap
uutang pa sa Tsina ang gobyernong mapagpanggap
panibagong utang ay sadyang di katanggap-tanggap
pagkat iyang saplad sa masa'y di naman lilingap
huwag na pong magtayo ng bagong dam, huwag na po
tutol ang taumbayan, baka dugo pa'y mabubo
ipagtanggol ang tahanan ng mga katutubo
huwag nang itayo ang Kaliwa Dam, huwag na po
- gregbituinjr.
* saplad - tagalog ng dam, ayon sa English-Tagalog dictionary ni Fr. James English
Huwebes, Setyembre 12, 2019
O, Tao, anong gagawin sa basura mo?
Mabuti pa ang mga hayop
Di nagtatapon ng basura
Habang tao'y dapat maayop
Basura nila'y naglipana
Basurang plastik nakakain
Ng mga nilalang sa dagat
Upos nga'y lulutang-lutang din
Sa upos, isda'y nabubundat
Kinain ng tao ang isdang
Nabusog sa kayraming plastik
Nabundat din ang dambuhalang
Isdang yaong mata'y tumirik
Anong dapat gawin, O, Tao
Nang ganito'y di na mangyari
Tapon ng tapon lang ba tayo
Pagsisisi'y laging sa huli
- gregbituinjr.
* ayop - alipusta, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 95
Di nagtatapon ng basura
Habang tao'y dapat maayop
Basura nila'y naglipana
Basurang plastik nakakain
Ng mga nilalang sa dagat
Upos nga'y lulutang-lutang din
Sa upos, isda'y nabubundat
Kinain ng tao ang isdang
Nabusog sa kayraming plastik
Nabundat din ang dambuhalang
Isdang yaong mata'y tumirik
Anong dapat gawin, O, Tao
Nang ganito'y di na mangyari
Tapon ng tapon lang ba tayo
Pagsisisi'y laging sa huli
- gregbituinjr.
* ayop - alipusta, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 95
Martes, Setyembre 10, 2019
Bakit natin dapat alagaan ang kalikasan
bakit natin dapat alagaan ang kalikasan
ito'y aking katanungang dapat may katugunan
hinagilap ko ang sagot sa iba't ibang bayan
hanggang nagbabagong klima'y akin nang naramdaman
ilang taon na lang daw, tataas na itong dagat
mga yelo'y matutunaw, di akalaing sukat
dagdag pa'y titindi raw ang mga bagyo't habagat
kung mangyari ito'y may paghahanda ba ang lahat
di lang simpleng mag-alaga ng bulaklak sa hardin
di lang simpleng magtanim ng prutas sa lupa natin
dapat wala nang plastik sa dagat palulutangin
dapat wala nang mga plantang coal ay susunugin
dapat itigil ng Annex I countries ang pagsunog
ng mga fossil fuel na sa mundo'y bumubugbog
pagtindi ng global warming ay nakabubulabog
dapat may gawin tayo bago pa bansa'y lumubog
di lang simpleng mag-drawing ng magandang kagubatan
di lang simpleng ipinta't itula ang kaburiran
dapat kongkreto'y gawin sa kongkretong kalagayan
magtulungan na upang iligtas ang kalikasan
- gregbituinjr.
ito'y aking katanungang dapat may katugunan
hinagilap ko ang sagot sa iba't ibang bayan
hanggang nagbabagong klima'y akin nang naramdaman
ilang taon na lang daw, tataas na itong dagat
mga yelo'y matutunaw, di akalaing sukat
dagdag pa'y titindi raw ang mga bagyo't habagat
kung mangyari ito'y may paghahanda ba ang lahat
di lang simpleng mag-alaga ng bulaklak sa hardin
di lang simpleng magtanim ng prutas sa lupa natin
dapat wala nang plastik sa dagat palulutangin
dapat wala nang mga plantang coal ay susunugin
dapat itigil ng Annex I countries ang pagsunog
ng mga fossil fuel na sa mundo'y bumubugbog
pagtindi ng global warming ay nakabubulabog
dapat may gawin tayo bago pa bansa'y lumubog
di lang simpleng mag-drawing ng magandang kagubatan
di lang simpleng ipinta't itula ang kaburiran
dapat kongkreto'y gawin sa kongkretong kalagayan
magtulungan na upang iligtas ang kalikasan
- gregbituinjr.
Linggo, Setyembre 8, 2019
Huwag maging makasarili, iligtas din ang kapwa
"Think lightly of yourself and think deeply of the world." ~ Miyamoto Musashi
ang sarili'y huwag mo gaanong pakaisipin
kundi ang daigdig ay paano natin sagipin
huwag maging makasarili, o ang maging sakim
lalo't mundo'y nahaharap sa matinding panimdim
matindi ang global warming, dagat ay umaangat
dambuhalang tipak ng yelo'y natunaw sa dagat
nangyayaring krisis sa klima ngayo'y nauungkat
may magagawa bang mabilisan pag naghabagat
isipin natin ang kinabukasan ng daigdig
tungkulin ng bawat isa'y makipagkapitbisig
upang malutas ang suliraning nakatutulig
paano bang mapanira ng mundo'y mauusig
huwag laging isipin lang ay sariling pamilya
o sariling kaligtasan, kapwa'y di isinama
magpakatao tayo't makipagkapwa sa iba
iisa lang ang mundong tahanan ng bawat isa
ang problema sa krisis sa klima'y nakasisindak
kaya isipin na rin ang bukas ng mga anak
pagtutulungan ng mga tao'y dapat lumawak
upang sa krisis sa klima'y di tayo mapahamak
- gregbituinjr.
Linggo, Setyembre 1, 2019
Habang may buhay, may baha?
HABANG MAY BUHAY, MAY BAHA?
anang isang kasama, "Habang may buhay, may baha"
ganito kasi ang nangyayari sa aking bansa
paano na kung labing-isang taon pa'y lalala
at lulubog ng ilang metro ang buong Maynila
maraming sakit ang lalaganap, nakakahawa
pagbaha sa Maynila'y akin nang kinalakihan
kinder pa lang ako'y maraming bahang naranasan
pag bumaha sa amin, maraming bahang lansangan
lulusong ka sa baha pag bibili sa tindahan
lumulubog ang kalsada sa tikatik mang ulan
sa pagtingin ng Philippine Movement for Climate Justice
nahaharap na ang taumbayan sa climate crisis
at climate emergency na baka dugo'y tumigis
sa ganitong isyu't problema'y di dapat magtiis
kung susuriin, labing-isang taon ay kaybilis
nagbabago na ang klima, nasa emerhensiya
kung operasyon ng coal plants ay magpapatuloy pa
mundo'y lalong iinit, matatamaan ang masa
tataas na ang dagat, lulubog ang mga isla
bago pa lumala, dapat tayong magsikilos na
kaya ikampanyang plantang coal ay dapat itigil
pagsasapribado ng serbisyo'y dapat mapigil
dapat ang ating gobyerno'y huwag maging inutil
pagkat ang dulot ng climate emergency'y hilahil
sagipin ang mga buhay na di dapat makitil
- gregbituinjr.
* labing-isang taon - 2019-2030, na batay sa ulat ng Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) noong Oktubre 2018, na dapat magbawas na ng paggamit at pagsusunog ng fossil fuels, dahil kung hindi, pag naabot ng daigdig ang pag-iinit ng mundo sa 1.5 degree Celsius, sa 2030, tayo ay nasa point of no return; ibig sabihin, ang bagyong tulad ng Yolanda ay magiging karaniwan na lamang
Biyernes, Agosto 30, 2019
Tula hinggil sa tagapagpadaloy
TULA HINGGIL SA TAGAPAGPADALOY
ni Greg Bituin Jr.
1
tagapagpadaloy - tulad sa bangka, tagatimon
sa aktibidad upang umayos at naaayon
sa takdang adhika at layuning napapanahon
upang sa tukoy na problema'y agad makatugon
2
dapat din siyang kumilos bilang tagasuporta
sa gawain, maiayos ang daloy ng programa
naglalatag ng paniwala sa nakakasama
at mapalitaw ang mga malikhaing ideya
3
dapat umiral ang tiwala at pagiging bukas
nang mabuo ang istratehiyang magpapalakas
sa kanila't mayroon ding planong magpapagilas
upang makatugon sa mga problemang namalas
4
impormasyon hinggil sa puntiryang grupo'y malaman
upang likhain ang motibasyon at kamalayan
upang magkaroon din ng kumpiyansa ang tanan
upang tukoy na problema'y mabigyang katugunan
5
may kampanyang motibasyon ang tagapagpadaloy
alamin ang problemang magdadala sa kumunoy
kaya lutasin malutas ang mga problemang natukoy
at mga kalahok ay bigyang inspirasyon tuloy
6
mabuhay ang tagapagpadaloy sa papel nila
nang makatugon ang mga kalahok sa problema
mabuhay ang pagbibigay inspirasyon sa masa
nang mabuo ang tiwalang malutas ang problema
* Inihanda ng makata para sa Training of Trainers (ToT) ng programang Building Safe, Sustainable, Resilient Communities (BSSRC) ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ), Agosto 31, 2019
Biyernes, Agosto 23, 2019
Tulungan ang kalikasan sa paghilom ng sugat
maililigtas pa ba natin itong kalikasan
mula pagkasira dulot ng pabaya't gahaman
ang ilog at dagat ay ginagawang basurahan
pati polusyon sa hangin ay karaniwan na lang
para sa kapaligiran, kayraming dapat gawin
ang pangangalaga nito'y magandang simulain
ang mga naglipanang plastik ay ating tipunin
mga naipong tubig-ulan ay magagamit din
nakakapanikip ng dibdib ang hanging marumi
tila ba sa bawat paghinga'y makapagsisisi
nagbabagong klima'y naririto't nais pumirmi
sa hiyaw ng kalikasan, ikaw ba'y mabibingi
huwag hayaang upos ay lumulutang sa dagat
huwag hayaang sa basura, lupa'y bumubundat
halina, kaibigan, gawin ang nararapat
tulungan ang kalikasan sa paghilom ng sugat
- gregbituinjr.
mula pagkasira dulot ng pabaya't gahaman
ang ilog at dagat ay ginagawang basurahan
pati polusyon sa hangin ay karaniwan na lang
para sa kapaligiran, kayraming dapat gawin
ang pangangalaga nito'y magandang simulain
ang mga naglipanang plastik ay ating tipunin
mga naipong tubig-ulan ay magagamit din
nakakapanikip ng dibdib ang hanging marumi
tila ba sa bawat paghinga'y makapagsisisi
nagbabagong klima'y naririto't nais pumirmi
sa hiyaw ng kalikasan, ikaw ba'y mabibingi
huwag hayaang upos ay lumulutang sa dagat
huwag hayaang sa basura, lupa'y bumubundat
halina, kaibigan, gawin ang nararapat
tulungan ang kalikasan sa paghilom ng sugat
- gregbituinjr.
Pagpupugay at pasasalamat kay Ms. Gina Lopez
Ms. Gina Lopez, sa 'yo'y taas-noong pagpupugay
sa usaping pangkalikasan, moog kang matibay
naging pinuno ng D.E.N.R., lider na tunay
sa pagiging sekretaryo'y namuno nang mahusay
ginawa ang nararapat sa adbokasyang taglay
ipinasara ang maraming minahan sa bansa
ipinagtanggol pati mga katutubo't dukha
itinuring na kapatid ang araw, hangin, lupa
isinaalang-alang ang kagalingan ng madla
kaysa sa interes ng negosyo, kahanga-hanga
iba man ang uring pinanggalingan, natatangi
kinalaban ang mapagsamantala't walang budhi
kaayusan ng kapaligiran ang nilunggati
ang kabutihan ng nakararami ang pinili
pinunong ipagmamalaki ng sinumang lahi
sa D.E.N.R. ay naging mahusay na pinuno
sa Bantay Bata'y nangasiwa nang bata'y mahango
mula sa kaapihan, upang di na masiphayo
mga ginawa'y kinilala sa maraming dako
tunay na halimbawa ng tapat na pamumuno
mabuhay ka, Ms. Gina Lopez, sa 'yong kontribusyon
maraming salamat sa matatapang mong desisyon
ginawa mo'y magniningning sa mahabang panahon
ambag mo'y tagos hanggang sa sunod pang henerasyon
ikaw, para sa marami'y tunay na inspirasyon
- gregbituinjr.
08/22/2019
* Nilikha ang tula matapos pumunta sa burol sa ABS-CBN, kasama si misis at ang ilang kasapi ng Zero Waste Philippines matapos ang kanilang aktibidad
Martes, Agosto 20, 2019
Pahimakas kay Ms. Gina Lopez
PAHIMAKAS KAY MS. GINA LOPEZ
Ms. Gina Lopez, marangal, palaban, maginoo
makakalikasan, aktibista para sa mundo
tagapagtaguyod din ng karapatang pantao
sa D.E.N.R. nga, pagsisilbi niya'y totoo
mga mamumutol ng puno ang sinagasaan
pati sumisira ng kagubata't karagatan
ang kapakanan ng katutubo'y ipinaglaban
nag-atas na ipasara ang maraming minahan
tulad ni Francisco ng Assisi'y kanya ring batid
araw, hangin, tubig, lupa'y kanyang mga kapatid
kinalaban ang mga mapagsamantala't ganid
kalabang pulos pera ang isip ay nauumid
siya ang malaking hipong sumalunga sa agos
siya ang dragong pumuntirya sa nambubusabos
siya ang agilang kalikasa'y pilit inayos
siya ang anghel sa mga kalupaang nilapnos
Ms. Gina, minero'y natuwa sa 'yong pagkawalay
ngunit kaming narito'y taas-noong nagpupugay
pamana mo'y mga halimbawa't prinsipyong taglay
sa buong bansa, ngalan mo'y nagniningning na tunay
- gregbituinjr.
Ms. Gina Lopez, marangal, palaban, maginoo
makakalikasan, aktibista para sa mundo
tagapagtaguyod din ng karapatang pantao
sa D.E.N.R. nga, pagsisilbi niya'y totoo
mga mamumutol ng puno ang sinagasaan
pati sumisira ng kagubata't karagatan
ang kapakanan ng katutubo'y ipinaglaban
nag-atas na ipasara ang maraming minahan
tulad ni Francisco ng Assisi'y kanya ring batid
araw, hangin, tubig, lupa'y kanyang mga kapatid
kinalaban ang mga mapagsamantala't ganid
kalabang pulos pera ang isip ay nauumid
siya ang malaking hipong sumalunga sa agos
siya ang dragong pumuntirya sa nambubusabos
siya ang agilang kalikasa'y pilit inayos
siya ang anghel sa mga kalupaang nilapnos
Ms. Gina, minero'y natuwa sa 'yong pagkawalay
ngunit kaming narito'y taas-noong nagpupugay
pamana mo'y mga halimbawa't prinsipyong taglay
sa buong bansa, ngalan mo'y nagniningning na tunay
- gregbituinjr.
Lunes, Agosto 12, 2019
Upos ng yosi'y gawing yosibrik
Kaya mo bang mag-ipon ng mga upos ng yosi?
Kahit di ka nagyoyosi, nais mo lang magsilbi.
Tapon dito, tapos doon kasi ang nangyayari
hanggang sa upos ay maglipana sa tabi-tabi.
Nagyoyosi'y dapat organisadong nagtatapon
ng hinitit nilang yosi upang ito'y matipon.
Upos ng yosi'y mga basurang dapat mabaon
sa lupa, marahil kalutasang ito ang tugon.
Ang upos ay di dapat palutang-lutang sa dagat.
Gawin itong yosibrik nang tao'y ating mamulat
kaysa naman basurang upos ay pakalat-kalat.
Tayo'y mag-yosibrik, gawain mang ito'y kaybigat.
Sa boteng plastik, mga upos ng yosi'y isiksik
hanggang sa tumigas na parang bato ang yosibrik!
- gregbituinjr.
Kahit di ka nagyoyosi, nais mo lang magsilbi.
Tapon dito, tapos doon kasi ang nangyayari
hanggang sa upos ay maglipana sa tabi-tabi.
Nagyoyosi'y dapat organisadong nagtatapon
ng hinitit nilang yosi upang ito'y matipon.
Upos ng yosi'y mga basurang dapat mabaon
sa lupa, marahil kalutasang ito ang tugon.
Ang upos ay di dapat palutang-lutang sa dagat.
Gawin itong yosibrik nang tao'y ating mamulat
kaysa naman basurang upos ay pakalat-kalat.
Tayo'y mag-yosibrik, gawain mang ito'y kaybigat.
Sa boteng plastik, mga upos ng yosi'y isiksik
hanggang sa tumigas na parang bato ang yosibrik!
- gregbituinjr.
Lamparaw
LAMPARAW
kung walang kuryente'y gamitin natin ang lamparaw
o solar lamp sa Ingles, lamparang gamit ay araw
dapat paghandaan anumang sakunang dumalaw
harapin natin kahit ang nagbabagong pananaw
sa Asya, pangalawa tayong mahal ang kuryente
mabuting magpalit na't mag-renewable energy
alagaan ang kalikasan, sa bayan magsilbi
murang kuryente na ang hangad ng nakararami
isa lang itong lamparaw sa ating magagamit
na malaking maitutulong sa panahong gipit
may ilawan ka na sa gabing madilim ang langit
saanman magpunta'y madali mo itong mabitbit
magkaroon ng lamparaw ay ating pag-ipunan
nang sa oras ng kagipitan ay may kahandaan
- gregbituinjr.
kung walang kuryente'y gamitin natin ang lamparaw
o solar lamp sa Ingles, lamparang gamit ay araw
dapat paghandaan anumang sakunang dumalaw
harapin natin kahit ang nagbabagong pananaw
sa Asya, pangalawa tayong mahal ang kuryente
mabuting magpalit na't mag-renewable energy
alagaan ang kalikasan, sa bayan magsilbi
murang kuryente na ang hangad ng nakararami
isa lang itong lamparaw sa ating magagamit
na malaking maitutulong sa panahong gipit
may ilawan ka na sa gabing madilim ang langit
saanman magpunta'y madali mo itong mabitbit
magkaroon ng lamparaw ay ating pag-ipunan
nang sa oras ng kagipitan ay may kahandaan
- gregbituinjr.
Sabado, Agosto 10, 2019
Ang upos at kabulukan, ayon sa isang paham
ANG UPOS AT KABULUKAN, AYON SA ISANG PAHAM
paano ba tumira sa dagat ng upos?
tiyak ang pamumuhay mo'y kalunos-lunos
papatianod na lang ba tayo sa agos?
at mabubuhay sa mundong parang busabos?
pangatlo ang upos sa basura sa dagat
at sa upos, isda't balyena'y nabubundat
bakit basurang upos ay ikinakalat?
ng mga walang awang kung saan nagbuhat
minsan, dagat ng basura'y ating lingunin
kaya ba nating linisin ang dagat natin?
kung hindi'y paano ang wasto nating gawin?
upang isda, upos na ito'y di makain
noon, sa aplaya'y nakatitig ang paham
at kanyang nausal habang mata'y malamlam:
"Bulok ang mga taong walang pakialam.
Subalit mas bulok ang walang pakiramdam."
- gregbituinjr.
paano ba tumira sa dagat ng upos?
tiyak ang pamumuhay mo'y kalunos-lunos
papatianod na lang ba tayo sa agos?
at mabubuhay sa mundong parang busabos?
pangatlo ang upos sa basura sa dagat
at sa upos, isda't balyena'y nabubundat
bakit basurang upos ay ikinakalat?
ng mga walang awang kung saan nagbuhat
minsan, dagat ng basura'y ating lingunin
kaya ba nating linisin ang dagat natin?
kung hindi'y paano ang wasto nating gawin?
upang isda, upos na ito'y di makain
noon, sa aplaya'y nakatitig ang paham
at kanyang nausal habang mata'y malamlam:
"Bulok ang mga taong walang pakialam.
Subalit mas bulok ang walang pakiramdam."
- gregbituinjr.
Biyernes, Agosto 9, 2019
Huwag itayo ang Kaliwa Dam!
![]() |
| Kuha ang litrato mula sa facebook page ng Stop Kaliwa Dam Network |
HUWAG ITAYO ANG KALIWA DAM!
Daigdigang Araw ng mga Katutubo ngayon
at ang pamahalaa'y ating ngayong hinahamon:
kumilos na para sa susunod na henerasyon
itigil ang Kaliwa Dam, tuluyan nang ibaon!
ang paggawa ng dam ay planong pondohan ng Tsina
di naman gobyerno ang magbabayad kundi masa
sa katutubo't taas-kamaong nakikiisa
kaming narito'y kasama n'yo sa pakikibaka
aba'y papayag pa ba tayong mabaon sa utang
bansa'y baon na sa utang, mababaon na naman
bakit ba gigil na gigil silang itayo ang dam
damuho silang sa buhay ay walang pakialam
mga kapatid na katutubo'y nangangalaga
sa kanilang lupaing ninuno'y nag-aaruga
kalikasan ay buhay, di dapat mapariwara
huwag itayo ang dam, sa kanila ito'y sumpa
- gregbituinjr.
* Nilikha ang tula at binasa sa rali sa harap ng Department of Environment and Natural Resources (DENR) sa Visayas Ave., QC, umaga ng Agosto 9, 2019, kasabay ng paggunita sa International Day of the World's Indigenous People. Kasama sa pagkilos ang mga grupong Stop Kaliwa Dam Network, Save Sierra Madre Network Alliance, ALMA DAM, SUKATAN, SAGIBIN, PAKISAMA, ALAKAD, Freedom from Debt Coalition (FDC), Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ), CEED, Alyansa Tigil Mina (ATM), LILAK, Piglas Kababaihan, Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Haribon Foundation, atbp.
Miyerkules, Agosto 7, 2019
Halina't makibaka, huwag matakot sa ulan
umuulan na naman, habang sa rali'y papunta
mabuti na lang, may sumbrero't dyaket akong dala
dahil sa komitment at isyu'y kasama ng masa
kahit na umuulan, tuloy sa pakikibaka
sumuong man sa ulan, patuloy kami sa rali
upang dalhin sa kinauukulan ang mensahe
dapat pababain nila ang presyo ng kuryente
dapat maging polisiya'y renewable energy
may mahal na kuryente sa Asya'y pangalwa tayo
mula pa planta ng coal ang mga kuryenteng ito
napakaruming kuryente, kaytaas pa ng presyo
aba'y mag-renewable energy na dapat tayo
halina't makibaka, huwag matakot sa ulan
at patuloy nating paglingkuran ang sambayanan
- gregbituinjr.
* Nilikha ang tulang ito habang papunta ng rali sa Department of Energy (DOE) sa Bonifacio Global City (BGC), Agosto 7, 2019. Kasama sa pagkilos na ito ang mga grupong Power for People Coalition (P4P), Sanlakas, Metro Manila Vendors Alliance (MMVA), Center for Ecology, Environment and Development (CEED), Piglas-Kababaihan, Oriang, Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), at Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ).
Sabado, Agosto 3, 2019
Pag-iinit ng mundo
PAG-IINIT NG MUNDO
sa climate change, anang dalawang tagapagsalita
ang kondisyong pag-iinit ng mundo'y lumalala
tumataas na ang sukat ng dagat, nagbabaha
nangyayari sa hinaharap ay di matingkala
anong ating gagawin kung mga isla'y lulubog?
may ahensya ba o bansang dapat tayong dumulog?
paglutas sa climate change ba'y kanino iluluhog?
may magandang mundo pa ba tayong maihahandog?
coal-fired power plants ba'y patuloy pa sa operasyon?
kumpetisyon pa rin ba imbes na kooperasyon?
ang problema ba'y kapitalistang globalisasyon?
na tubo ang una, kalikasan man ay mabaon
di lang isyung ekolohikal kundi pulitikal
ang kundisyon ng klima sa ating mundo'y marawal
kalunus-lunos, buhay ay tila di magtatagal
maaliwalas na umaga pa kaya'y daratal?
- gregbituinjr.
* Nilikha habang tinatalakay ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ) ang usapin ng nagbabagong klima sa ikalawang araw ng pagpupulong ng Pambansang Konseho ng mga Lider (National Council of Leaders) ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod) na naganap noong Agosto 2-4, 2019
Nagbabagong klima
NAGBABAGONG KLIMA
tag-ulan na naman, di ako agad makauwi
basang-basa sa ulan, tila ako'y ibong sawi
naglutangang dagat ng basura'y nakakadiri
naglalakad sa baha kahit ito'y hanggang binti
tumataas na ang sukat ng dagat sa aplaya
pati matataas na lugar ay binabaha na
dahil ba sa basura, imburnal ay nagbabara?
o ito'y dinulot na ng pagbabago ng klima?
saan na humahapon ang mga langay-langayan?
puno ba sa lungsod ay mawawala nang tuluyan?
agila pa ba'y nakalilipad sa kalawakan?
ang nagbabagong klima ba'y di na makakayanan?
aba'y ngingiti pa kaya ng maganda ang langit?
bakit ba ang panahon ay lagi nang nagsusungit?
anong mga polisiya ang dapat pang igiit?
nang nagbabagong klima'y hinay-hinay sa pagbirit
umuulan na, nais ko nang umuwi ng bahay
sa klimang nagbabago'y paano pa mapalagay?
sa darating na panahon, paano mabubuhay?
kung sa nagbabagong klima'y di tayo makasabay
- gregbituinjr.
* Nilikha habang tinatalakay ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ) ang usapin ng nagbabagong klima sa ikalawang araw ng pagpupulong ng Pambansang Konseho ng mga Lider (National Council of Leaders) ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod) na naganap noong Agosto 2-4, 2019
Martes, Hulyo 30, 2019
Emisyon
EMISYON
mainam ba ang kapak na lamang tiyan ay bulak
kaysa nakapaloob sa kanyang tiyan ay burak
ah, mabuti pang ang sawing puso'y di nagnanaknak
kung magdugo'y may mabuting lunas na ipapasak
kakamot-kamot ng ulo dahil di matingkala
ang laksang suliranin ng bayang di maunawa
bakit ba may iilang sa yaman nagpapasasa
at milyong dukha'y di man lang dumanas ng ginhawa
itong pagbabago ng klima'y bakit anong bilis
tumataas ang tubig-dagat, yelo'y numinipis
malulunasan pa ba ito't ating matitistis
upang susulpot pang salinlahi'y di na magtiis
mapipigilan pa ba ang laksa-laksang emisyon
na bundok, lungsod, bayan at dagat ay nilalamon
suriin ang kalagayan ng mundo sa maghapon
at baka may mapanukala tayong lunas ngayon
- gregbituinjr.
mainam ba ang kapak na lamang tiyan ay bulak
kaysa nakapaloob sa kanyang tiyan ay burak
ah, mabuti pang ang sawing puso'y di nagnanaknak
kung magdugo'y may mabuting lunas na ipapasak
kakamot-kamot ng ulo dahil di matingkala
ang laksang suliranin ng bayang di maunawa
bakit ba may iilang sa yaman nagpapasasa
at milyong dukha'y di man lang dumanas ng ginhawa
itong pagbabago ng klima'y bakit anong bilis
tumataas ang tubig-dagat, yelo'y numinipis
malulunasan pa ba ito't ating matitistis
upang susulpot pang salinlahi'y di na magtiis
mapipigilan pa ba ang laksa-laksang emisyon
na bundok, lungsod, bayan at dagat ay nilalamon
suriin ang kalagayan ng mundo sa maghapon
at baka may mapanukala tayong lunas ngayon
- gregbituinjr.
Linggo, Hulyo 14, 2019
Paghandaan ang pagtaas ng sukat ng dagat sa 2030
PAGHANDAAN ANG PAGTAAS NG SUKAT NG DAGAT SA 2030
kaming mga aktibistang Spartan
ay naghahanap din ng katarungan
di lang nagpapalaki ng katawan
o laging naghahanda sa digmaan
kami'y nagsusuri din sa lipunan
at iniisip ang wastong katwiran
kami'y di lamang mga mandirigma
handa rin sa paparating na sigwa
sa nagbabagong klima'y naghahanda
sa kalamidad at mapipinsala
sukat ng dagat tataas, babaha
ang klimang nagbabago'y nagbabanta
pag-isipan ang pagtaas ng dagat
upang sa madla ito'y isiwalat
paano kung ilang piye'y iangat
at mga isla'y lumubog ngang sukat
paghandaan ito't magtulungan ang lahat
bago pa tayo lamunin ng dagat
- gregbituinjr.
kaming mga aktibistang Spartan
ay naghahanap din ng katarungan
di lang nagpapalaki ng katawan
o laging naghahanda sa digmaan
kami'y nagsusuri din sa lipunan
at iniisip ang wastong katwiran
kami'y di lamang mga mandirigma
handa rin sa paparating na sigwa
sa nagbabagong klima'y naghahanda
sa kalamidad at mapipinsala
sukat ng dagat tataas, babaha
ang klimang nagbabago'y nagbabanta
pag-isipan ang pagtaas ng dagat
upang sa madla ito'y isiwalat
paano kung ilang piye'y iangat
at mga isla'y lumubog ngang sukat
paghandaan ito't magtulungan ang lahat
bago pa tayo lamunin ng dagat
- gregbituinjr.
Linggo, Hunyo 2, 2019
Mga tanaga para sa kalikasan at kalusugan
MGA TANAGA PARA SA KALIKASAN AT KALUSUGAN
halina’t ipaglaban
si Inang Kalikasan!
mga tusong gahaman
ay dapat nang wakasan!
di biro ang magtanim
sa lupang anong lalim
kailangang malilim
basta huwag madilim
pandaigdigang araw
para sa kalikasan
ay ating ipagdiwang
o gunitain man lang
pangalagaang tunay
ang bawat saribuhay
dapat tayong magnilay
kumusta na ang buhay
gawing makabuluhan
ang layunin sa bayan
gawing may katuturan
ang misyon sa tahanan
kung mga bunga’y hinog
ay kaysarap mabusog
at sa ating pag-inog
pag-ingatan ang pantog
sadyang nakaaantig
kung puso’y may pag-ibig
tayo’y magkapitbisig
ingatan ang daigdig
- gregbituinjr.
* nalathala sa isyung Hunyo 2019 ng pahayagang Diwang Lunti
halina’t ipaglaban
si Inang Kalikasan!
mga tusong gahaman
ay dapat nang wakasan!
di biro ang magtanim
sa lupang anong lalim
kailangang malilim
basta huwag madilim
pandaigdigang araw
para sa kalikasan
ay ating ipagdiwang
o gunitain man lang
pangalagaang tunay
ang bawat saribuhay
dapat tayong magnilay
kumusta na ang buhay
gawing makabuluhan
ang layunin sa bayan
gawing may katuturan
ang misyon sa tahanan
kung mga bunga’y hinog
ay kaysarap mabusog
at sa ating pag-inog
pag-ingatan ang pantog
sadyang nakaaantig
kung puso’y may pag-ibig
tayo’y magkapitbisig
ingatan ang daigdig
- gregbituinjr.
* nalathala sa isyung Hunyo 2019 ng pahayagang Diwang Lunti
Mag-subscribe sa:
Mga Post (Atom)






































